{"id":6999,"date":"2024-01-24T07:44:59","date_gmt":"2024-01-24T07:44:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/?page_id=6999"},"modified":"2024-02-19T09:35:11","modified_gmt":"2024-02-19T09:35:11","slug":"przeglad-miejscowosci","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/?page_id=6999","title":{"rendered":"Przegl\u0105d miejscowo\u015bci"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"6999\" class=\"elementor elementor-6999\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-9069c3d elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"9069c3d\" data-element_type=\"section\" data-settings=\"{&quot;jet_parallax_layout_list&quot;:[]}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-9d7a3ec\" data-id=\"9d7a3ec\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-983de78 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"983de78\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.18.0 - 20-12-2023 *\/\n.elementor-heading-title{padding:0;margin:0;line-height:1}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title[class*=elementor-size-]>a{color:inherit;font-size:inherit;line-height:inherit}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-small{font-size:15px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-medium{font-size:19px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-large{font-size:29px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-xl{font-size:39px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-xxl{font-size:59px}<\/style><h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\"><font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"5\" style=\"font-size: 18pt\"><b>Przegl\u0105d miejscowo\u015bci<\/b><\/font><\/font><\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-8559d28 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"8559d28\" data-element_type=\"section\" data-settings=\"{&quot;jet_parallax_layout_list&quot;:[]}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-678f62c\" data-id=\"678f62c\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-95867c8 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"95867c8\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.18.0 - 20-12-2023 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Biernatki<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Pierwsza wzmianka o tej miejscowo\u015bci pochodzi z 1399 r. Kolejne wiadomo\u015bci notowane s\u0105 dopiero w 1652 r. i dotycz\u0105 sprzeda\u017cy d\u00f3br Biernatki przez Stanis\u0142awa Sakowskiego vel \u017bakowskiego, Kazimierzowi Miko\u0142ajewskiemu, posiadaczowi pobliskiego maj\u0105tku D\u0119be. W 1678 r. jako w\u0142a\u015bciciel Biernatek wymieniany jest Stanis\u0142aw Miko\u0142ajewski, syn Kazimierza. W inwentarzu d\u00f3br sporz\u0105dzonym w 1680 r. wyst\u0119puje tu dw\u00f3r drewniany pi\u0119trowy. Do rodziny Miko\u0142ajewskich Biernatki nale\u017ca\u0142y do po\u0142owy XIX w. gdy odkupi\u0142 je od nich W\u0142adys\u0142aw Biernacki, starosta warecki. Oko\u0142o 1780 r. maj\u0105tek przechodzi na w\u0142asno\u015b\u0107 Kajetana Radoli\u0144skiego, skarbnika pozna\u0144skiego. W 10 lat p\u00f3\u017aniej w Biernatkach zanotowano 10 dym\u00f3w i 67 mieszka\u0144c\u00f3w. Z kolei w roku 1827 \u2014 7 dym\u00f3w i 74 mieszka\u0144c\u00f3w. W r\u0119kach familii Radoli\u0144skich Biernatki pozostawa\u0142y do 1871 r. W\u00f3wczas kupi\u0142 je \u2013 wraz folwarkiem D\u0119be \u2013 A.Repphan. Natomiast w 1912 r. posiadaczem tych d\u00f3br wymieniany jest Pawe\u0142 Repphan. W 1919 r. maj\u0105tek ten naby\u0142 od Repphan\u00f3w Pawe\u0142 Deutschmann. Przekszta\u0142ci\u0142 on park przydworski, wydzielaj\u0105c za\u0142o\u017cenie ogrodowe z fontann\u0105 oraz dokonuj\u0105c nowych nasadze\u0144 drzew. Do starego dworu, wzniesionego jeszcze za Radoli\u0144skich, dobudowa\u0142 now\u0105 poprzeczn\u0105, pi\u0119trow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, z kolumnowym portykiem od strony g\u0142\u00f3wnego wjazdu. Deutschmann prowadzi\u0142 te\u017c folwark pod nadzorem w\u0142adz okupacyjnych w latach wojennych. W 1945 r. maj\u0105tek przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwa.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Do najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w tej miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">wybudowany oko\u0142o po\u0142owy XIX w. \u2013 murowany, otynkowany, parterowy, z umieszczon\u0105 na osi pi\u0119trow\u0105 wystawk\u0105 z falistym szczytem. Od zachodu pi\u0119trowe skrzyd\u0142o z l \u0107wierci XX w., z balkonem nad dwukolumnowym portykiem. Dach czterospadowy. Obecnie mie\u015bci si\u0119 tu szko\u0142a podstawowa i prywatne mieszkania.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park krajobrazowy <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony oko\u0142o po\u0142owy XIX w. i przekszta\u0142cony w l \u0107wierci XX w., o \u0142\u0105cznej powierzchni 2,72 hektara. Powsta\u0142 na bazie naturalnego \u015brodowiska przyrodniczego i posiada\u0142 pierwotnie liczne osie widokowe. Zachowane zosta\u0142y aleje: grabowa i kasztanowcowa oraz niewielki stawek. W drzewostanie: jesiony, topole czarne, wi\u0105zy oraz klon srebrzysty i d\u0105b szypu\u0142kowy.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Rz\u0105dc\u00f3wka <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z ko\u0144ca XIX w., murowana i nieotynkowana.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Spichlerz <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z 1887 r. oraz z ko\u0144ca XIX w. \u2013 oba murowane i nieotynkowane.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kuchnia dworska <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">zbudowana pod koniec XIX w. \u2013 murowana, nieotynkowana, posadowiona tu\u017c przy dworze, w jednej linii zabudowy.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kurnik-magazyn<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\"> z ko\u0144ca XIX w. \u2013 murowany, nieotynkowany, pi\u0119trowy, cz\u0119\u015bciowo przylega do kuchni.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dwie stodo\u0142y <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">wymurowane pod koniec XIX w., po\u0142o\u017cone w obr\u0119bie dziedzi\u0144ca gospodarczego zespo\u0142u dworskiego.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kolonia mieszkalna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z\u0142o\u017cona obecnie z trzech budynk\u00f3w, w tym dw\u00f3ch murowanych i otynkowanych o\u015bmiorak\u00f3w, zbudowanych pod koniec XIX w.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Powy\u017cszy zesp\u00f3\u0142 budynk\u00f3w gospodarczych \u0142\u0105czy\u0107 nale\u017cy zapewne z nazwiskiem Repphan\u00f3w.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Bork\u00f3w Nowy<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W miejscowo\u015bci tej znajduje si\u0119 m.in.:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kapliczka <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">usytuowana na skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g Kokanin-Skarszew i Nowy Bork\u00f3w-Stary Bork\u00f3w, zbudowana w 1946 r., we wn\u0119kach kt\u00f3rej umieszczone s\u0105 obrazy i figury dewocyjne.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dom nr 2<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, z oko\u0142o 1880 r., drewniany, ze \u015bcianami w konstrukcji zr\u0119bowo-sumikowo-\u0142\u0105tkowej i czterospadowym dachem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Bork\u00f3w Stary<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Pierwsza wzmianka o tej wsi pochodzi z 1261 r. i dotyczy lokacji na prawie \u015bredzkim. Istnia\u0142 tu wtedy ko\u015bci\u00f3\u0142 wymieniany w p\u00f3\u017aniejszych dokumentach z 1412 r. i 1511 r. jako parafialny. Dalsze koleje tej \u015bwi\u0105tyni s\u0105 niestety nieznane. W 1710 r. z fundacji Bart\u0142omieja Tar\u0142y, biskupa pozna\u0144skiego, wzniesiony zosta\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 p.w. \u015bw. Andrzeja Aposto\u0142a. W 1754 r. Bork\u00f3w by\u0142 wsi\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, dzielon\u0105 z jezuitami kaliskimi. W 1789 r. znajdowa\u0142 si\u0119 on w posiadaniu J\u00f3zefa Mikorskiego i liczy\u0142 w\u00f3wczas 18 dym\u00f3w i 124 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1872 r. nale\u017ca\u0142 do rodziny Che\u0142kowskich i sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 32 dym\u00f3w zamieszkanych przez 312 os\u00f3b. W r\u0119kach tej rodziny pozostawa\u0142 do 1939 r.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Spo\u015br\u00f3d najcenniejszych zabytk\u00f3w przetrwa\u0142ych do dzisiaj w tej miejscowo\u015bci wymieni\u0107 nale\u017cy:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">p.w. \u015bw. Andrzeja Aposto\u0142a z 1710 r., barokowy. Oko\u0142o 1760 r. staraniem proboszcza Mateusza Stawickiego odnowiony i wyposa\u017cony. Restaurowany by\u0142 tak\u017ce w 2 po\u0142owie XIX w. Orientowany, drewniany, o konstrukcji zr\u0119bowej, oszalowany, jednonawowy, z ni\u017cszym i w\u0119\u017cszym od nawy prezbiterium zamkni\u0119tym wielobocznie. Od strony p\u00f3\u0142nocnej przy prezbiterium znajduje si\u0119 zakrystia, a przy nawie kwadratowa kruchta. Od zachodu dostawiona zosta\u0142a wie\u017ca zbudowana w konstrukcji s\u0142upowej z kruchta w przyziemiu, dwukondygnacyjna, zwie\u0144czona he\u0142mem i latarni\u0105. Dachy dwuspadowe kryte blach\u0105 zaopatrzone s\u0105 nad naw\u0105 w wie\u017cyczk\u0119 na sygnaturk\u0119. W sk\u0142ad wyposa\u017cenia tej\u017ce \u015bwi\u0105tyni wchodz\u0105 m.in.: trzy barokowe o\u0142tarze (g\u0142\u00f3wny i dwa boczne, z 2 po\u0142owy XVIII w., drewniane, rze\u017abione, polichromowane, ze z\u0142oceniami), ambona z l \u0107wierci XVIII w. (koszowa, wieloboczna, z obrazem \u015bw. Kazimierza Kr\u00f3lewicza na zapiecku, drewniana, rze\u017abiona, polichromowana), obraz Matka Boska z Dzieci\u0105tkiem umieszczony w retabulum o\u0142tarza g\u0142\u00f3wnego (z XVIII w., ozdobiony drewnianymi, z\u0142oconymi sukienkami), rze\u017aba p\u00f3\u017anogotycka z XVI w., przedstawiaj\u0105ca Matk\u0119 Bosk\u0105 z Dzieci\u0105tkiem (drewniana, polichromowana) znajduj\u0105ca si\u0119 w zwie\u0144czeniu o\u0142tarza bocznego \u015bw. Anny, barokowa chrzcielnica kamienna z l \u0107wierci XVIII w. ufundowana przez biskupa Tar\u0142\u0119 (z herbem Top\u00f3r na nodusie), obraz \u015aw. Franciszek Ksawery z XVIII w., umieszczony na \u015bcianie kruchty, barokowa monstrancja srebrna z oko\u0142o 1640 r., fundacji Miko\u0142aja Szyszkowskiego, biskupa warmi\u0144skiego (z\u0142ocona, typu promienistego, posiadaj\u0105ca na stopie herb Ostoja i litery NS DG EV) oraz dwa srebrne, z\u0142ocone kielichy powsta\u0142e oko\u0142o po\u0142owy XVIII w. Oba posiadaj \u0105 na stopie wizerunki czterech Ewangelist\u00f3w, a na nodusie postacie \u015bwi\u0119tych, za\u015b koszyczek ujmuj\u0105cy czasz\u0119 ozdobiony jest wyobra\u017ceniem Chrystusa Bole\u015bciwego i Ukrzy\u017cowanego. Jeden z nich pochodzi z po\u0142owy XVIII w., a drugi ufundowany zosta\u0142 w 1746 r. przez Grzegorza G\u0105siora z Kalisza. Cennym obiektem jest te\u017c w tym ko\u015bciele barokowy zesp\u00f3\u0142 polichromii, wykonany w 3 \u0107wierci XVIII w. temper\u0105 na drewnie. Tworz\u0105ce go dekoracje iluzjonistyczne i patronowe pokrywaj\u0105 zr\u0105b \u015bcian i przedstawiaj\u0105 Vir Dolorum z pozornym portalem nad drzwiami do zakrystii. Polichromie te odkryte zosta\u0142y podczas remontu ko\u015bcio\u0142a przeprowadzonego w latach 1964-1966.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Brama (dzwonnica) <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">pochodz\u0105ca z 1926 r., murowana z ceg\u0142y, nieotynkowana, wbudowana w p\u00f3\u0142nocne ogrodzenie ko\u015bcio\u0142a, dwukondygnacyjna z trzema otworami arkadowymi w obu kondygnacjach. W jej g\u00f3rnych, bocznych, arkadach znajduj\u0105 si\u0119 dzwony.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kapliczka <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">usytuowana w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci dziedzi\u0144ca przyko\u015bcielnego, pochodz\u0105ca z 1898 r., murowana, otynkowana, czworoboczna z frontow\u0105 wn\u0119k\u0105, w kt\u00f3rej znajduje si\u0119 gipsowa figurka Madonny. Jej tr\u00f3jk\u0105tny szczyt zwie\u0144czony jest metalowym krzy\u017cem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Mauzoleum Che\u0142kowskich <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">umieszczone przy ogrodzeniu ko\u015bcio\u0142a, w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci dziedzi\u0144ca, z ko\u0144ca XIX w., neoklasycystyczne, murowane z kamienia, na szczycie krzy\u017c. Wej\u015bcie uj\u0119te par\u0105 kolumienek, a nad drzwiami herb Che\u0142kowskich \u2013 Wczele. Wewn\u0105trz, na posadzce, znajduje si\u0119 marmurowa p\u0142yta z wyrytymi nazwiskami pochowanych tu cz\u0142onk\u00f3w rodziny.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Plebania <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z 1913 r., murowana, otynkowana z pi\u0119trow\u0105 wystawk\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z l po\u0142owy XVIII w., klasycystyczny, po\u0142o\u017cony w parku, frontem zwr\u00f3cony w kierunku po\u0142udniowo-wschodnim. Murowany, otynkowany, parterowy z nowszym pi\u0119trowym czterokolumnowym portykiem na osi, zwie\u0144czonym tr\u00f3jk\u0105tnym frontonem, w kt\u00f3rym herb Wczele. Od strony po\u0142udniowo-zachodniej znajduje si\u0119 dobudowana p\u00f3\u017aniej cz\u0119\u015b\u0107 pi\u0119trowa z nisk\u0105 attyk\u0105 i panopliami. Dach dwuspadowy z lukarnami.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z l po\u0142owy XIX w. o \u0142\u0105cznej powierzchni 1,88 hektara ze stawem. Poza wysokim drzewostanem znajduj\u0105 si\u0119 tam te\u017c dwa cisy krzewiaste.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Budynki gospodarcze <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">\u2013 stajnia, obora i spichlerz datowane na 2 po\u0142ow\u0119 XIX w., murowane, mocno przebudowane.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Natomiast <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><b>pozosta\u0142o\u015bci wiejskiej zabudowy drewnianej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">tworz\u0105 w tej miejscowo\u015bci domy nr 2, 8, 18 i 25, pochodz\u0105ce z prze\u0142omu XIX i XX stulecia, szerokofrontowe, o mieszanej konstrukcji \u015bcian z dwuspadowymi dachami.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kapliczka <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">ustawiona przy drodze do Nowego Borkowa przez mieszka\u0144c\u00f3w wsi w 1945 r. w podzi\u0119ce za ocalenie \u017cycia i mienia w okresie II wojny \u015bwiatowej, na miejscu starej, zniszczonej przez okupanta. Murowana z ceg\u0142y, czworoboczna. W trzech jej wn\u0119kach znajduj\u0105 si\u0119 obrazy i figury dewocyjne.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>D\u0119be<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Miejscowo\u015b\u0107 wymieniana w dokumentach pocz\u0105wszy od 1354 r. W 1512 r. wzmiankowane jest istnienie tutaj kaplicy drewnianej nale\u017c\u0105cej do parafii w Kamieniu. Ze wzgl\u0119du na przej\u0119cie ko\u015bcio\u0142a w Kamieniu przez protestant\u00f3w, w 1600 r. arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski Stanis\u0142aw Karnkowski przeni\u00f3s\u0142 parafi\u0119 do wsi D\u0119be. W 1607 r., \u00f3wczesny jego w\u0142a\u015bciciel \u2013 Kazimierz Miko\u0142ajewski wzni\u00f3s\u0142 na miejscu kaplicy ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany p.w. Zwiastowania NMP. W 1756 r. dobra d\u0119bskie odziedziczy\u0142 po Kazimierzu Miko\u0142ajewskim jego syn, Stanis\u0142aw. P\u00f3\u017aniej dzier\u017cawi\u0142 je Wojciech M\u0105czy\u0144ski, kasztelan spycimierski i Hieronim Poni\u0144ski \u2013 podkoniuszy kr\u00f3lewski. W 1760 r. naby\u0142 je Stanis\u0142aw Biernacki, starosta warecki. W 1770 r. D\u0119be przesz\u0142o na w\u0142asno\u015b\u0107 Kajetana Radoli\u0144skiego. Liczy\u0142o w\u00f3wczas 21 dym\u00f3w i 113 mieszka\u0144c\u00f3w. Wsp\u00f3lne koleje losu D\u0119bego i Biernatek ukazuj\u0105, \u017ce obie te miejscowo\u015bci nale\u017ca\u0142y do jednego maj\u0105tku. W 1827 r. odnotowano w D\u0119bem 27 dym\u00f3w i 186 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1871 r. dobra d\u0119bskie kupi\u0142 od Radoli\u0144skich A.Repphan, kaliski przemys\u0142owiec i w\u0142a\u015bciciel fabryki w\u0142\u00f3kienniczej. Powsta\u0142 wtedy murowany dw\u00f3r i budynki folwarczne oraz kolonia mieszkalna (zbudowane w latach 1880-1890). D\u0119be liczy\u0142o w tym czasie 257 os\u00f3b ludno\u015bci, w tym 135 katolik\u00f3w i 122 ewangelik\u00f3w. Ziemia uprawiana by\u0142a nowoczesnym sposobem, a z \u0142\u0105k nad Sw\u0119dmi\u0105 wydobywano torf przeznaczany na sprzeda\u017c. W 1912 r. maj\u0105tek D\u0119be obejmowa\u0142 1 144 m\u00f3rg, a jego posiadaczem by\u0142 Pawe\u0142 Repphan. Zapewne z jego te\u017c osob\u0105 \u0142\u0105czy si\u0119 finansowanie budynku szko\u0142y i wspomaganie budowy nowego ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry wzniesiony zosta\u0142 w latach 1912-1924 na miejscu dawnej siedemnastowiecznej \u015bwi\u0105tyni, rozebranej w 1913 r.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Do najcenniejszych, zabytkowych obiekt\u00f3w w tej miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">p.w. Zwiastowania NMP, zbudowany w latach 1912-1924, neoroma\u0144ski, murowany, otynkowany, orientowany, jednonawowy, z o\u015bmioboczn\u0105 wie\u017c\u0105 od zachodu, nakryty \u0142amanym dachem. Wewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a, w nowym, pochodz\u0105cym z l \u0107wierci XX w. o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym znajduje si\u0119 jeden z najcenniejszych zabytk\u00f3w sztuki sakralnej tych okolic: Madonna ze szczyg\u0142em \u2013 niewielki gotycki obraz (80 x 65 cm) namalowany temper\u0105 na drewnie, powsta\u0142y oko\u0142o 1450 r. Oprawiony on jest w gotyck\u0105 ram\u0119 z imitacjami klejnot\u00f3w. Na tle draperii unoszonej przez dwa anio\u0142y umieszczona jest Madonna w p\u00f3\u0142postaci, trzymaj\u0105ca na prawym ramieniu Dzieci\u0105tko, niemal ca\u0142kowicie obna\u017cone, z koralem zawieszonym na szyjce, maj\u0105ce w prawej r\u0105czce smoczek w postaci p\u0142\u00f3ciennego woreczka. Na smoczku siedzi niewielki ptaszek \u2013 szczygie\u0142 \u2013 przypominaj\u0105cy glinian\u0105 zabawk\u0119. Obecnie postacie malowid\u0142a przykryte s\u0105 srebrnymi sukienkami, a t\u0142o obrazu wybite czerwonym pluszem. W kr\u0119gu dzie\u0142 polskiego malarstwa gotyckiego obraz z D\u0119be zdaje si\u0119 by\u0107 zjawiskiem odosobnionym, nie maj\u0105cym analogii. Widoczne s\u0105 w nim wp\u0142ywy malarstwa czeskiego, gdzie temat ten nale\u017cy do cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105cych, sam za\u015b motyw ma w\u0142oskie \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji. Natomiast ze wzgl\u0119du na cechy formalne tego dzie\u0142a historycy sztuki sk\u0142onni s\u0105 przypisywa\u0107 je nieznanej \u015bredniowiecznej, prowincjonalnej pracowni malarskiej, by\u0107 mo\u017ce kaliskiej. Madonna ze szczyg\u0142em z D\u0119be znana jest te\u017c jako obraz s\u0142yn\u0105cy \u0142askami. Notowane by\u0142y one od 1531 r., czyli w czasie kiedy jeszcze w D\u0119bem istnia\u0142a tylko kaplica. Malowid\u0142o przeniesiono potem do ufundowanego w XVII w. ko\u015bcio\u0142a, a kolejno do obecnej \u015bwi\u0105tyni. Obraz uznany zosta\u0142 za cudowny w XVII w. przez arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego, Stanis\u0142awa Karnkowskiego, a ponownie w 1771 r. przez arcybiskupa Gabriela Podoskiego. Przez kilka wiek\u00f3w by\u0142o to do\u015b\u0107 s\u0142ynne miejsce kultu, o czym \u015bwiadcz\u0105 liczne wota ofiarowywane za doznane \u0142aski.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 tak\u017ce trzy barokowe o\u0142tarze boczne pochodz\u0105ce z oko\u0142o 1770 r. \u2013 fundacji \u00f3wczesnego proboszcza J\u00f3zefa Jonaszaka Silesity. S\u0105 one drewniane, niearchitektoniczne, polichromowane ze z\u0142oceniami. W jednym z nich znajduje si\u0119 obraz \u015bw. Tadeusza Judy (z po\u0142owy XIX w.), a w pozosta\u0142ych obrazy niezidentyfikowanych \u015bwi\u0119tych. Cenna jest tak\u017ce drewniana, polichromowana rze\u017aba barokowa Madonny z Dzieci\u0105tkiem (z po\u0142owy XVII w.) stoj\u0105ca na kuli, a tak\u017ce trzy portrety: trumienny Stanis\u0142awa Miko\u0142ajewskiego (barokowy, powsta\u0142y w 1693 r., owalny, malowany olejno na blasze) oraz ks. Czes\u0142awa Hernasa (z 1873 r.) i ks. Stanczew-skiego (z oko\u0142o 1830 r.). Wspomnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy o monstrancji srebrnej pochodz\u0105cej z oko\u0142o 1780 r. (p\u00f3\u017anobarokowa, promienista, zdobiona motywami rocaille\u00f3w, trybowana, z\u0142ocona) i wykonanej we wroc\u0142awskim warsztacie Jana Krystana Jancke oraz o sukienkach z obrazu Madonny ze szczyg\u0142em (srebro repusowane w ornament kwiatowy, klasycystyczne, z l po\u0142owy XIX w.).<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">powsta\u0142y oko\u0142o 1890 r. z cz\u0119\u015bci\u0105 pomocn\u0105 dobudowan\u0105 po roku 1900, murowany, otynkowany, parterowy, nakryty dachem dwuspadowym. Od wschodu posiada przesuni\u0119ty w osi portyk, wsparty na czterech filarach, z tarasem, zwie\u0144czony tr\u00f3jk\u0105tnym nacz\u00f3\u0142kiem. Od strony zachodniej, fasada frontowa z dwoma symetrycznie rozmieszczonymi gankami kolumnowymi z tr\u00f3jk\u0105tnymi nacz\u00f3\u0142kami. Wszystkie elewacje dworu wie\u0144czy szeroki pas gzymsu.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park dworski <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">pochodz\u0105cy z 2 po\u0142owy XIX w., o powierzchni l hektara, za\u0142o\u017cony na planie zbli\u017conym do tr\u00f3jk\u0105ta, skomponowany geometrycznie. Od centralnie umieszczonego dworu rozchodz\u0105 si\u0119 promieni\u015bcie wytyczone, prosto biegn\u0105ce alejki spacerowe. Od strony p\u00f3\u0142nocnej zwarta grupa drzew li\u015bciastych, usytuowanych wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch staw\u00f3w po\u0142\u0105czonych ciekiem wodnym.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kolonia mieszkalna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">folwarku po\u0142o\u017cona jest po obu stronach drogi prowadz\u0105cej z folwarku do ko\u015bcio\u0142a. Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 tu dwa domy mieszkalne: drewniany z dachem dwuspadowym krytym dach\u00f3wk\u0105 (z prze\u0142omu XIX i XX stulecia) i murowany z ceg\u0142y, nieotynkowany, kryty tak\u017ce dach\u00f3wk\u0105 (z pocz\u0105tk\u00f3w XX w.). Oba po\u0142o\u017cone s\u0105 kalenicowe, po stronie wschodniej drogi. Pozosta\u0142e budynki folwarczne pochodz\u0105ce z prze\u0142omu wiek\u00f3w, zwi\u0105zane z nazwiskiem Repphan\u00f3w, po przebudowach i remontach zatraci\u0142y cechy stylowe.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Rze\u017aba Matki Boskiej Niepokalanej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">\u2013 figura przydro\u017cna, gipsowa polichromowana z 1946 r. umieszczona na czworobocznym cokole, we wn\u0119ce (od strony frontowej), usytuowana przy drodze z ko\u015bcio\u0142a na cmentarz.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Cmentarz parafialny <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony pod koniec XIX w. \u2013 ze starym drzewostanem; w centrum mie\u015bci si\u0119 murowany grobowiec z tablic\u0105 epitafijn\u0105 Pauliny Repphan \u017cyj\u0105cej w latach 1846-1926, w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br D\u0119be. Znajduje si\u0119 tam tak\u017ce mogi\u0142a zbiorowa 14 \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego, poleg\u0142ych we wrze\u015bniu 1939 r. w lasach ko\u0142o Morawina.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dom drewniany nr 32<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, kryty strzech\u0105, z 2 po\u0142owy XIX w. \u2013 szerokofrontowy, wzniesiony w konstrukcji zr\u0119bowej i sumikowo-\u0142\u0105tkowej, z dachem dwuspadowym.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Goliszew<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Najstarsza wzmianka o tej miejscowo\u015bci, pochodz\u0105ca z 1333 r. wymienia j\u0105 jako Goliszewo. W XV w. istnia\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny, kt\u00f3ry w 2 po\u0142owie XVI w. afiliowano do parafii w Z\u0142otnikach Wielkich z powodu odst\u0119pstwa od katolicyzmu \u00f3wczesnych w\u0142a\u015bcicieli wsi i zaniedbania \u015bwi\u0105tyni. W 1602 r. arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski, Stanis\u0142aw Karnkowski reerygowa\u0142 parafi\u0119 p.w. Wszystkich \u015awi\u0119tych, a Jan Miko\u0142ajewski, \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel wsi odbudowa\u0142 podupad\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142. Po nied\u0142ugim czasie Goliszew ponownie wr\u00f3ci\u0142 do parafii z\u0142otnickiej. Trzecia erekcja parafii zanotowana zosta\u0142a w 1689 r. W 1750 r. Andrzej Radoli\u0144ski, w kt\u00f3rego r\u0119ce przeszed\u0142 maj\u0105tek goliszewski, ufundowa\u0142 nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany. W ko\u0144cu XVIII w. posiadaczem Goliszewa by\u0142 Kajetan Radoli\u0144ski. Wie\u015b liczy\u0142a w\u00f3wczas wraz z folwarkiem 27 dym\u00f3w i 174 mieszka\u0144c\u00f3w. W XIX w. dobra goliszewskie sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z folwark\u00f3w: Goliszew, Jank\u00f3w, Strugi oraz Z\u0142otnik! Ma\u0142e i Wielkie. Po \u015bmierci Kajetana obszerny klucz \u017celazkowski wraz z Goliszewem odziedziczy\u0142 syn Piotr. W 1822 r. zapisa\u0142 on testamentem 24 tysi\u0105ce z\u0142p. na budow\u0119 nowej tutejszej \u015bwi\u0105tyni, gdy\u017c osiemnastowieczny ko\u015bci\u00f3\u0142ek popada\u0142 w coraz wi\u0119ksz\u0105 ruin\u0119. Nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 zaprojektowa\u0142 znany architekt Franciszek Reinstein. Gmach wznoszono w latach 1839-1840, przy czym dzie\u0142o wspar\u0142a znacznym funduszem Tekla z Lanckoro\u0144skich Radoli\u0144ska, wdowa po Piotrze. W po\u0142owie XIX w. dobra goliszewskie dziedziczy\u0142 syn Piotra, Stanis\u0142aw. Wymienia si\u0119 tu w\u00f3wczas 18 dym\u00f3w i 138 mieszka\u0144c\u00f3w, a folwark goliszewski obejmuje 657 m\u00f3rg i liczy 10 budynk\u00f3w murowanych i 7 drewnianych. W pocz\u0105tkach XX w. Goliszew przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 Stefana Rado\u0144skiego, a po nim na jego syna, J\u00f3zefa, w kt\u00f3rego r\u0119kach pozostawa\u0142 do 1939 r.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Spo\u015br\u00f3d najcenniejszych zabytk\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w tej miejscowo\u015bci wymieni\u0107 nale\u017cy:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny p. w. Niepokalanego Pocz\u0119cia NMP<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, zbudowany wiatach 1839-1840, klasycystyczny, murowany, otynkowany, jednonawowy, z transeptem i ni\u017cszym, prostok\u0105tnym prezbiterium, zamkni\u0119tym apsyd\u0105 mieszcz\u0105c\u0105 o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny. Elewacje zewn\u0119trzne boniowane, opilastrowane, zwie\u0144czone belkowaniem. Fasada wej\u015bciowa rozcz\u0142onkowana czterema pilastrami, mi\u0119dzy nimi portal i p\u00f3\u0142koli\u015bcie zamkni\u0119te nisze, zwie\u0144czona tr\u00f3jk\u0105tnym frontonem i attyk\u0105 schodkow\u0105. Analogicznie zwie\u0144czone s\u0105 ramiona transeptu. Z wyposa\u017cenia wn\u0119trza na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105: o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny z obrazem Matki Boskiej Niepokalanej (z po\u0142owy XIX w.) i dwa o\u0142tarze boczne z obrazami przedstawiaj\u0105cymi \u015bw. Helen\u0119 (namalowany w 1896 r. przez J\u00f3zefa Balukiewicza) i \u015bw. Franciszka Ksawerego (powsta\u0142y oko\u0142o 1840 r.) oraz p\u00f3\u017anoklasycystyczna ambona (z oko\u0142o 1840 r.), chrzcielnica, \u0142awki i konfesjona\u0142y.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dzwonnica (brania)<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\"> zbudowana w 2 po\u0142owie XIX w. wed\u0142ug projektu Franciszka Reinsteina, murowana, otynkowana, usytuowana na osi ko\u015bcio\u0142a, dwukondygnacyjna z trzema arkadami na dole i u g\u00f3ry.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Cmentarz parafialny <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony oko\u0142o po\u0142owy XIX w., w\u015br\u00f3d starego drzewostanu. Znajduje si\u0119 tam kaplica cmentarna Radoli\u0144skich (z ko\u0144ca XIX w.), neogotycka, ceglana, zbudowana na planie kwadratu, zwie\u0144czona tr\u00f3jk\u0105tnym szczytem, zaopatrzona w \u015bcianie frontowej w ostro\u0142ukowy portal, nad kt\u00f3rym umieszczony jest fryz i nisza z dat\u0105 1888. Spo\u015br\u00f3d licznych grob\u00f3w wymieni\u0107 nale\u017cy nagrobek ks. Walentego Perczy\u0144skiego (1784-1854), d\u0142ugoletniego i zas\u0142u\u017conego proboszcza parafii w Z\u0142otnikach Wielkich i Goliszewie, kolumn\u0119 kamienn\u0105 (z dat\u0105 1848) zwie\u0144czon\u0105 kutym, \u017celaznym krzy\u017cem oraz silnie zniszczone groby rodu Radoli\u0144skich.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>M\u0142yn-spichlerz <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">znajduj\u0105cy si\u0119 w zespole folwarcznym, zbudowany w 1920 r., murowany, ceglany, nieotynkowany, czterokondygnacyjny. Jego elewacje ozdobione s\u0105 pilastrami, rytmicznie rozdzielonymi fryzem i gzymsem. \u015aciany szczytowe zwie\u0144czone attyk\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ilno<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Po raz pierwszy wie\u015b ta wzmiankowana jest w dokumentach w 1136 r. Prawdopodobnie kr\u00f3lewszczyzna. Notowana tak\u017ce jako Jelmie, p\u00f3\u017aniej Ilmie. Od pocz\u0105tk\u00f3w XVI w. przynale\u017cna do klucza opatowieckiego \u2013 uposa\u017cenia d\u00f3br sto\u0142owych arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego. Jeszcze w ko\u0144cu XVIII w. by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 ko\u015bcieln\u0105 i liczy\u0142a 11 dym\u00f3w i 47 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1827 r. znajdowa\u0142o si\u0119 tu 11 dym\u00f3w i mieszka\u0142o 156 os\u00f3b, za\u015b w 1871 r. 20 dym\u00f3w i 161 mieszka\u0144c\u00f3w. W ko\u0144cu XIX w. wie\u015b wymieniana jest te\u017c jako wchodz\u0105ca w sk\u0142ad d\u00f3br Jankowa Goliszewskiego.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Znajduje si\u0119 w tej miejscowo\u015bci m.in.:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dom Ludowy (szko\u0142a) <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z 1929 r. murowany, ceglany, ze \u015bcianami opilastrowanymi, z dachem mansardowym. Wybudowany ze sk\u0142adek mieszka\u0144c\u00f3w wsi.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Figura przydro\u017cna Matki Boskiej Niepokalanej<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, usytuowana naprzeciw dawnego budynku szkolnego, gipsowa, polichromowana, pochodz\u0105ca z 1909 r.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kapliczka przydro\u017cna<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, z wn\u0119k\u0105 frontow\u0105, w kt\u00f3rej umieszczona jest figurka Madonny, ufundowana w 1922 r. przez ma\u0142\u017conk\u00f3w Warszowskich (na posesji nr 24).<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Pozosta\u0142o\u015bci dawnej, wiejskiej zabudowy drewnianej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">stanowi\u0105 trzy domy (nr 8, 13 i 26) oraz trzy stodo\u0142y usytuowane na posesjach nr 13,25 i 26<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Jank\u00f3w<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Miejscowo\u015b\u0107 wymieniana po raz pierwszy w dokumentach w 1475 r. jako Jank\u00f3w Goliszewski. Od XVIII w. wie\u015b w r\u0119kach rodu Radoli\u0144skich, w kt\u00f3rych pozostaje do pocz\u0105tku XX w. W 1827 r. Jank\u00f3w liczy\u0142 16 dom\u00f3w i 201 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1845 r. w\u0142a\u015bcicielem maj\u0105tku by\u0142 Roman Radoli\u0144ski, syn Piotra. W ko\u0144cu tego wieku do d\u00f3br nale\u017ca\u0142y folwarki: w Jankowie i Ko\u017al\u0105tkowie oraz osady Glapienin i Krzy\u017c\u00f3wki, a tak\u017ce wsie: Jank\u00f3w, Ko\u017al\u0105tk\u00f3w i Jebnie (lino). Folwark obejmowa\u0142 2.261 m\u00f3rg ziemi i mia\u0142 4 budynki murowane i tyle\u017c drewnianych. Wie\u015b liczy\u0142a 12 dom\u00f3w i 95 mieszka\u0144c\u00f3w. Na pocz\u0105tku XX w. w\u0142a\u015bcicielem jankowskiego folwarku by\u0142 Maciej Przedpe\u0142ski.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Z zachowanej do dzisiaj dawnej zabudowy wymieni\u0107 nale\u017cy:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">pochodz\u0105cy z 2 po\u0142owy XIX w., murowany, znacznie przebudowany po 1945 r. Obecnie obiekt zaadoptowany do cel\u00f3w mieszkaniowych.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Budynek folwarczny (obora)<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\"> z ko\u0144ca XIX w., zbudowany na planie wyd\u0142u\u017conego prostok\u0105ta, w\u0105skofrontowy, z elewacjami podzielonymi rytmem szkarp, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi znajduj\u0105 si\u0119 p\u00f3\u0142koliste blendy.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Wiatrak ko\u017alak<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, drewniany, zbudowany oko\u0142o 1830 r. Przeniesiony tu z Tykad\u0142owa. Czynny do 1960 r. Obecnie znacznie zniszczony.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kokanin<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wspominany w dokumentach z 1213 r. i 1260 r. jako w\u0142o\u015b\u0107 ksi\u0105\u017c\u0119ca. W 1268 r. Boles\u0142aw Pobo\u017cny dwie swe wsie lokowane na prawie niemieckim, Rembielice i Kokanin, daje Piotrowi synowi Cesanty w zamian za wie\u015b Chotymin. W 1282 r. Przemys\u0142 II poddaje Kokanin i inne swe pobliskie wsie jurysdykcji w\u00f3jta kaliskiego. Nast\u0119pnie wie\u015b przechodzi na w\u0142asno\u015b\u0107 arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego \u2013 na skutek spor\u00f3w i proces\u00f3w wyrokiem s\u0105du z 1346 r. przypada Jaros\u0142awowi Bogorii ze Skotnik. W 1390 r. wzmiankowane jest istnienie ko\u015bcio\u0142a p.w. \u015bw. Marii Magdaleny. W 1579 r. Kokanin by\u0142 ju\u017c w\u0142\u0105czony do klucza opatowieckiego, nale\u017c\u0105cego do d\u00f3br sto\u0142owych arcybiskupa gnie\u017ani\u0144skiego. Otrzymuje go w\u00f3wczas w dzier\u017caw\u0119 Miko\u0142aj Milaczewski, dworzanin arcybiskupa Ucha\u0144skiego. W ko\u0144cu XVI w. (1591 r.) arcybiskup Stanis\u0142aw Karnkowski nada\u0142 Kokanin kaliskiemu zgromadzeniu jezuit\u00f3w. Staraniem ich powstaje na miejscu starego, drugi, drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 p.w. \u015b\u015b. Marii Magdaleny i Ignacego Loyoli, konsekrowany w 1667 r. Trzeci z kolei ko\u015bci\u00f3\u0142 wzniesiony tak\u017ce przez jezuit\u00f3w ju\u017c jako murowany, notowany jest w 1753 r. W 1774 r. po kasacie zakonu jezuit\u00f3w, wie\u015b przesz\u0142a w r\u0119ce Stanis\u0142awa Kwiatkowskiego, chor\u0105\u017cego kaliskiego. Pozostaje on jej w\u0142a\u015bcicielem tak\u017ce w 1789 r., gdy wie\u015b z folwarkiem liczy 34 domy i 260 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1827 r. zanotowano 31 dom\u00f3w i 272 mieszka\u0144c\u00f3w. W ko\u0144cu XIX w. (oko\u0142o 1880 r.) folwark kokani\u0144ski mia\u0142 7 dom\u00f3w, 104 mieszka\u0144c\u00f3w i obejmowa\u0142 780 m\u00f3rg obszaru, wie\u015b za\u015b mia\u0142a 28 dom\u00f3w i 213 mieszka\u0144c\u00f3w. Osobno wymieniana wtedy by\u0142a osada proboszczowska z l domem i 6 mieszka\u0144cami. W 1881 r. sp\u0142on\u0105\u0142 osiemnastowieczny ko\u015bci\u00f3\u0142, a na jego miejsce, w latach 1882-1890, wzniesiono nowy, ze sk\u0142adek parafian i dzi\u0119ki staraniu \u00f3wczesnego proboszcza ks. Kazimierza Tyszkowskiego. W 1889 r. maj\u0105tek w Kokaninie naby\u0142 na licytacji Feliks Fraenkel, w\u0142a\u015bciciel fabryki haftu w Kaliszu. Jako ostatni przedwojenni posiadacze Kokanina wymieniani s\u0105 Bronis\u0142awa i Bronis\u0142aw ma\u0142\u017conkowie Marszel \u2013 oboje pochowani na tamtejszym cmentarzu parafialnym. W czasie II wojny \u015bwiatowej maj\u0105tkiem zarz\u0105dza\u0142 okupant niemiecki, a po 1945 r. zosta\u0142 on przej\u0119ty przez pa\u0144stwo.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Do najcenniejszych obiekt\u00f3w zabytkowych w tej miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny p.w. \u015bw. Marii Magdaleny<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, wzniesiony w latach 1882-1890, murowany z ceg\u0142y, nieotynkowany, jednonawowy, z prezbiterium zbudowanym na planie wyd\u0142u\u017conego owalu i z kwadratow\u0105 wie\u017c\u0105 dwukondygnacyjn\u0105, zwie\u0144czon\u0105 he\u0142mem z iglic\u0105. Jego jednolite, neogotyckie wyposa\u017cenie pochodzi z prze\u0142omu XIX i XX stulecia. Stanowi\u0105 je trzy, rze\u017abione i polichromowane o\u0142tarze, z figur\u0105 Madonny z Dzieci\u0105tkiem w otoczeniu czterech Ewangelist\u00f3w, umieszczon\u0105 w o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym. W kruchcie neogotycka kropielnica.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Plebania <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z ko\u0144ca XIX w. \u2013 wybudowana zapewne wraz z ko\u015bcio\u0142em, murowana, nieotynkowana, parterowa, szerokofrontowa z gankiem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park podworski <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony pod koniec XIX w. o \u0142\u0105cznej powierzchni 3 hektar\u00f3w. W centralnej jego cz\u0119\u015bci sta\u0142 niegdy\u015b dw\u00f3r, z kt\u00f3rego obecnie pozosta\u0142y wy\u0142\u0105cznie zrujnowane piwnice. W drzewostanie stare d\u0119by, wi\u0105zy, buki, lipy i jesiony. Niewielki stawek bardzo zaniedbany.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W pobliskiej Kolonii Kokanin zachowa\u0142y si\u0119 do dzisiaj <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><b>pozosta\u0142o\u015bci dawnej, drewnianej zabudowy wiejskiej<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">: dom nr 24 z oko\u0142o 1880 r. (zr\u0119bowo-sumikowo\u0142\u0105tkowy, szerokofrontowy z dachem dwuspadowym), dom nr 25 z ko\u0144ca XIX w. (z oszalowanymi \u015bcianami, szerokofrontowy, z dachem dwuspadowym krytym dach\u00f3wk\u0105), dom nr 35 zbudowany oko\u0142o 1900 r. (ze \u015bcianami w konstrukcji mieszanej, szerokofrontowy, z dachem dwuspadowym krytym dach\u00f3wk\u0105) i dom nr 3 6, powsta\u0142y oko\u0142o 1900 r. (z oszalowanymi \u015bcianami, szerokofrontowy, z dachem dwuspadowym krytym eternitem).<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Nied\u017awiady<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Po raz pierwszy wymienione w dokumencie Boles\u0142awa Pobo\u017cnego z 1260 r. jako \u201cpastwiska Nied\u017awiady\u201d. P\u00f3\u017aniej cz\u0119\u015b\u0107 d\u00f3br Paw\u0142\u00f3wek, nale\u017c\u0105cych \u2013 podobnie jak Kokanin \u2013 do arcybiskupstwa gnie\u017anie\u0144skiego, a potem do posiad\u0142o\u015bci kaliskich jezuit\u00f3w. Folwark Nied\u017awiady oddzielony zosta\u0142 od reszty maj\u0105tku w XIX w. Oko\u0142o 1880 r. liczy\u0142 3 domy i zajmowa\u0142 114 m\u00f3rg obszaru. Na pocz\u0105tku XX w. jako jego w\u0142a\u015bciciel wymieniany jest J\u00f3zef Paradowski.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Spo\u015br\u00f3d zabytkowych obiekt\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w tej miejscowo\u015bci na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Cmentarz parafii Kokanin <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony pod koniec XIX w., na obszarze niezbyt g\u0119sto zadrzewionym (g\u0142\u00f3wnie wysokimi brzozami). Znajduje si\u0119 tam m.in.:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Droga Krzy\u017cowa <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z 1895 r., w postaci kapliczek murowanych z kamienia polnego, wbudowanych w ogrodzenie cmentarza, we wn\u0119kach kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 drewniane krzy\u017ce z numerami stacji. Droga krzy\u017cowa powsta\u0142a z inicjatywy \u00f3wczesnego proboszcza Kokanina, ks. Szafhickiego.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Pomnik bitwy pod Kokaninem <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">stoczonej 13 lutego 1813 r. przez wojska napoleo\u0144skie i rosyjskie \u2013 w postaci g\u0142azu z metalow\u0105 tablic\u0105, ustawiony w 1985 r.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Mogi\u0142a symboliczna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">\u017co\u0142nierza Wojska Polskiego poleg\u0142ego 17 wrze\u015bnia 1939 r. w bitwie nad Bzur\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Obok cmentarza, w drugiej cz\u0119\u015bci zadrzewionego obszaru, znajduje si\u0119 jeszcze jedna <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><b>Droga Krzy\u017cowa <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">pochodz\u0105ca z 1934 r. Stanowi j\u0105 cykl, rozmieszczonych p\u00f3\u0142kolem, du\u017cych architektonicznych kapliczek wymurowanych z \u0142amanego kamienia polnego. Umieszczone w nich p\u0142ytkie, prostok\u0105tne wn\u0119ki (120 x 80 cm) zawieraj\u0105 sceny M\u0119ki Chrystusowej w postaci stiukowych, polichromowanych odlew\u00f3w neogotyckich rze\u017ab, wykonanych w warsztacie sztukatorskim w Piekarach \u015al\u0105skich. Ka\u017cda ze stacji posiada murowan\u0105 tabliczk\u0119 fundacyjn\u0105 z nazwiskami parafian Kokanina. W\u015br\u00f3d kapliczek centralnie umieszczona jest figura Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Jezusa, ufundowana przez J\u00f3zefa i Juli\u0119 Wielgosz\u00f3w. Wewn\u0105trz p\u00f3\u0142kola wyznaczonego cyklem stacji, znajduje si\u0119 celowo ukszta\u0142towany <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><b>teren symbolicznie odtwarzaj\u0105cy najwa\u017cniejsze miejsca Ziemi \u015awi\u0119tej<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">: Golgota \u2013 centralnie umieszczony ma\u0142y pag\u00f3rek z niewielkim drewnianym krzy\u017cem; Nazaret \u2013 grupa stiukowa, polichromowana \u2013 Zwiastowanie (na cokole przed stoj\u0105cym anio\u0142em kl\u0119cz\u0105ca w pochyleniu posta\u0107 Maryi); Betlejem \u2013 zaznacza\u0142a drewniana kaplica, kt\u00f3ra sp\u0142on\u0119\u0142a w 1986 r.; Jordan \u2013 niewielki stawek z wysepk\u0105, na kt\u00f3rej umieszczona jest stiukowa, polichromowana Grupa z pelikanem karmi\u0105cym krwi\u0105 ze swej piersi troje piskl\u0105t (symbol ofiarnego po\u015bwi\u0119cenia, w chrze\u015bcija\u0144skiej ikonografii tak\u017ce figura Chrystusa). Zesp\u00f3\u0142 ten przypominaj\u0105cy nieco przyko\u015bcielne kalwarie, powsta\u0142 staraniem proboszcza Kokanina, ks. Bekiera. Z pielgrzymki do Palestyny przywi\u00f3z\u0142 on ziemi\u0119 o najwi\u0119kszym sakralnym znaczeniu oraz wod\u0119 z Jordanu, kt\u00f3re zosta\u0142y rozmieszczone w odpowiednich punktach terenu. Obecnie, owa symboliczna Ziemia \u015awi\u0119ta oraz cmentarz parafialny otoczone s\u0105 wsp\u00f3lnym metalowym ogrodzeniem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Russ\u00f3w<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Miejscowo\u015b\u0107 wymieniana w dokumentach ju\u017c w 1282 r., jako wchodz\u0105ca w sk\u0142ad kr\u00f3lewszczyzn starostwa kaliskiego. W XV w. odnotowano tu siedzib\u0119 parafii. W 1579 r. dzier\u017caw\u0119 d\u00f3br russowskich otrzyma\u0142 Rafa\u0142 Leszczy\u0144ski, starosta radziejowski. Wie\u015b liczy\u0142a wtedy 13 \u0142an\u00f3w, mia\u0142a 4 zagrody i karczm\u0119. W 1754 r. Russ\u00f3w by\u0142 jeszcze wsi\u0105 parafialn\u0105, lecz w ko\u0144cu tego wieku, z uwagi na szczup\u0142e dochody, zosta\u0142 przy\u0142\u0105czony do Tykad\u0142owa, a drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 russowski sta\u0142 si\u0119 filialnym. W tym czasie \u2013 od 1778 r. \u2013 kr\u00f3lewskie dobra russowskie dzier\u017cawi\u0142 Ksawery Na\u0142\u0119cz-K\u0119szycki, wojewoda gnie\u017anie\u0144ski. Inwentarz sporz\u0105dzony przy tej okazji wymienia drewniany dw\u00f3r, liczne budynki gospodarcze oraz browar, gorzelni\u0119 i wiatrak. Po \u015bmierci wojewody, w 1790 r. dzier\u017cawa przesz\u0142a na wdow\u0119 po nim, Barbar\u0119 z Kwileckich K\u0119szyck\u0105. Wie\u015b i folwark liczy\u0142y wtedy 18 dom\u00f3w i 200 mieszka\u0144c\u00f3w. W XIX w. dobra te wraz Tykad\u0142owem stanowi\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 szlacheck\u0105. W l po\u0142owie tego\u017c stulecia posiada\u0142 je Alfons Antoni Taczanowski. Odnotowano w\u00f3wczas 27 dom\u00f3w i 214 mieszka\u0144c\u00f3w. Nast\u0119pne dane pochodz\u0105 z 1884 r., gdy wie\u015b mia\u0142a ju\u017c koloni\u0119 i wraz z ni\u0105 obejmowa\u0142a 24 domy i 234 mieszka\u0144c\u00f3w. Folwark za\u015b z 12 domami i 79 mieszka\u0144cami mia\u0142 800 m\u00f3rg gruntu, wiatrak oraz po 9 budynk\u00f3w murowanych i drewnianych. Na pocz\u0105tku XX w. jako w\u0142a\u015bciciele Russowa wymieniani s\u0105: W. Miniecki i J\u00f3zef Bronikowski.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Od czas\u00f3w Stefana Batorego Russ\u00f3w posiada\u0142 wybraniectwo. Podobnie jak w s\u0105siednim Tykad\u0142owie, wydzielono tu \u0142an ziemi z obowi\u0105zkiem s\u0142u\u017cby wojskowej pieszej. Dzier\u017c\u0105cy wybraniectwo w ko\u0144cu XVIII w. Miko\u0142aj i Pawe\u0142 Klamerscy opu\u015bcili wcze\u015bniej zaniedbane gospodarstwo. W 1759 r. kr\u00f3l August III nada\u0142 je Jakubowi i Mariannie Zapertom. W 1767 r. kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski przywilej ten potwierdzi\u0142, przy czym posiadaczami wybraniectwa okre\u015bli\u0142 wdow\u0119 po Zapercie, Mariann\u0119, z powt\u00f3rnego zam\u0119\u015bcia Ruszkiewiczow\u0105 i jej syn\u00f3w: Walentego i Jana Zapert\u00f3w. W 1781 r. Walenty i Jan odst\u0119puj\u0105 od prawa do zagrody wybranieckiej, a w 1785 r. Stanis\u0142aw August potwierdza kontrakt wybraniectwa Mateuszowi Ruszkiewiczowi, drugiemu m\u0119\u017cowi Marianny Zapertowej. Po \u015bmierci Mateusza wdowa po nim prowadzi\u0142a gospodarstwo a\u017c do 1824 r. Testamentem przekaza\u0142a je najm\u0142odszej c\u00f3rce Jadwidze, \u017conie Antoniego Mazurowskiego. W 1849 r. dziedziczy gospodarstwo c\u00f3rka Jadwigi, Urszula, \u017cona Szymona Witczaka. Po jej \u015bmierci gospodarstwo wybranieckie zosta\u0142o podzielone mi\u0119dzy 5 potomk\u00f3w. Antoni Witczak odkupiwszy dzia\u0142 brata, zebra\u0142 w swym r\u0119ku 2\/5 obszaru wybraniectwa oraz wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144 wraz z domem mieszkalnym. W 1927 r. gospodarstwo przypad\u0142o jego synowi, J\u00f3zefowi. W 1939 r. odziedziczy\u0142a je jego \u017cona z synami, z kt\u00f3rych jeden, Kazimierz prowadzi\u0142 je a\u017c do czas\u00f3w dzisiejszych. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX w. osiemnastowieczne budynki zagrody sp\u0142on\u0119\u0142y, z wyj\u0105tkiem spichlerza, tzw. so\u0142ka, kt\u00f3ry od Kazimierza Witczaka zakupi\u0142o w 1988 r. Muzeum Okr\u0119gowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dworek Marii D\u0105browskiej \u2013 Oddzia\u0142 Muzeum Okr\u0119gowego Ziemi Kaliskiej<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Murowany dw\u00f3r pochodz\u0105cy z po\u0142owy XIX w., po zniszczeniach z lat II wojny \u015bwiatowej, odbudowany zosta\u0142 w ca\u0142kiem odmiennym kszta\u0142cie architektonicznym i z r\u00f3\u017cnym \u2013 w stosunku do pierwotnego \u2013 rozplanowaniem pomieszcze\u0144. W jego wn\u0119trzu znajduje si\u0119 ekspozycja muzealna o charakterze biograficznym po\u015bwi\u0119cona Marii D\u0105browskiej, obejmuj\u0105ca: salon Szumsk\u0142ch (rodzic\u00f3w pisarki), sypialni\u0119, gabinet J\u00f3zefa Szumskiego \u2013 administratora maj\u0105tku i kuchni\u0119 dworsk\u0105 (wszystkie pomieszczenia na parterze) oraz pok\u00f3j Marii D\u0105browskiej na poddaszu. Druga cz\u0119\u015b\u0107 poddasza, ci\u0105gi komunikacyjne oraz hali urz\u0105dzone s\u0105 w klimacie plastyczno-literackim. W pomieszczeniach znajduj\u0105 si\u0119 stylowe meble, obrazy, fotografie i bibeloty z epoki oraz autentyczne pami\u0105tki po pisarce.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park dworski <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">pochodzi z po\u0142owy XIX w. i posiada powierzchni\u0119 oko\u0142o 4 hektar\u00f3w. Znajduj\u0105 si\u0119 tam stawy, w tym jeden z wysepk\u0105. Aktualnie jest on znacznie przekszta\u0142cony, a na jego terenie mie\u015bci si\u0119 <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><b>ekspozycja etnograficzna dawnego, drewnianego budownictwa ludowego Ziemi Kaliskiej<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">. Obejmuje ona nast\u0119puj\u0105ce obiekty:<\/span><\/span><\/p><ul><li><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0cm; line-height: 150%;\">\u00a0<span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">zagrod\u0119 kalisk\u0105 tr\u00f3jbudynkow\u0105, z podcieniow\u0105 cha\u0142up\u0105 w\u0105skofrontow\u0105 z 1870 r., stodo\u0142\u0105 z 2 po\u0142owy XIX w. i obor\u0105 z ko\u0144ca XIX w. Konstrukcja \u015bcian tych budynk\u00f3w jest mieszana (sumikowo-\u0142\u0105tkowa z naro\u017cami zr\u0119bowymi), a ich czterospadowe dachy (opr\u00f3cz obory) poszyte s\u0105 strzech\u0105. Wn\u0119trza budynk\u00f3w wyposa\u017cono w eksponaty ukazuj\u0105ce warunki i spos\u00f3b \u017cycia \u015bredniozamo\u017cnej rodziny ch\u0142opskiej \u017cyj\u0105cej na prze\u0142omie XIX i XX wieku,<\/span><\/span><\/p><\/li><li><p style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">spichlerz, tzw. so\u0142ek, przeniesiony tu z wybranieckiej zagrody Witczak\u00f3w w Russowie, pochodz\u0105cy z 2 po\u0142owy XVIII w. z podcieniem bezs\u0142upowym, \u015bcianami zr\u0119bowymi i z naro\u017cami na nak\u0142adk\u0119 oraz ob\u0142ap,<\/span><\/span><\/p><\/li><li><p style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">cha\u0142upa wyrobnika z po\u0142owy XIX w. o bielonych, zr\u0119bowych \u015bcianach,<\/span><\/span><\/p><\/li><li><p style=\"margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">spichlerz dworski zbudowany w 1800 r., szerokofrontowy, z podcieniem s\u0142upowym, zr\u0119bowy, kryty gontem (w trakcie prac remontowych po przeniesieniu go do Russowa z Ku\u017anicy Grabowskiej).<\/span><\/span><\/p><\/li><\/ul><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wspomnie\u0107 tu jeszcze nale\u017cy tak\u017ce o <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><b>kapliczce przydro\u017cnej z figur\u0105 Matki Boskiej<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, pochodz\u0105cej z 1909 r. i ustawionej przy skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g z Russowa do Pokl\u0119kowa.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Skarszew<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wie\u015b wzmiankowana w dokumentach po raz pierwszy w 1410 r. W XVI w. notowane s\u0105: Skarszewo-major, z\u0142o\u017cone ze wsi i folwarku oraz Skarszewo-minor (Skarszewek, z pierwsz\u0105 wzmiank\u0105 w 1520 r.). Obie te wsie przynale\u017ca\u0142y do parafii Bork\u00f3w. W 1597 r. maj\u0105tek ten stanowi\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Leszczyca Skarszewskiego i Miko\u0142aja Koneckiego. W XVIII w. przeszed\u0142 w r\u0119ce kaliskich jezuit\u00f3w. W 1790 r. Skarszew i Skarszewek znalaz\u0142y si\u0119 w posiadaniu J\u00f3zefa Mikorskiego. Skarszew liczy\u0142 wtedy 23 domy i 183 mieszka\u0144c\u00f3w, a Skarszewek 12 dom\u00f3w i 166 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1827 r. dla Skarszewa wymienia si\u0119 34 domy i 293 mieszka\u0144c\u00f3w, za\u015b dla Skarszewka 21 dom\u00f3w i 223 mieszka\u0144c\u00f3w. Oko\u0142o 1870 r. dobra skarszewskie o rozleg\u0142o\u015bci 1834 m\u00f3rg ziemi, sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z nast\u0119puj\u0105cych folwark\u00f3w: Skarszew (7 dom\u00f3w, 57 mieszka\u0144c\u00f3w, 14 budynk\u00f3w murowanych i 15 drewnianych), Skarszewek (3 domy, 47 mieszka\u0144c\u00f3w, 4 budynki murowane i 6 drewnianych), Chrust\u00f3w (bez danych liczbowych) oraz nomenklatura Szkar\u0142aty (Szkur\u0142aty). W 1912 r. jako w\u0142a\u015bciciel Skarszewa wymieniany jest Jan Karwaci\u0144ski, natomiast Skarszewka J\u00f3zef Resser. W okresie mi\u0119dzywojennym skarszewski folwark nale\u017ca\u0142 do rodziny Wyganowskich.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Do najcenniejszych zabytk\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 do dzisiaj w tej miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Rz\u0105dcowka<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, murowana, z ko\u0144ca XIX w.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park dworski <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony w 2 po\u0142owie XIX w., o \u0142\u0105cznej powierzchni 2,63 hektara, z alej\u0105 kasztanowcowo-grabow\u0105 i zaniedbanym stawem z wysepk\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Stodo\u0142a <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">zbudowana pod koniec XIX w., murowana, nieotynkowana.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Spichlerz <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">pochodz\u0105cy z ko\u0144ca XIX w., murowany, nieotynkowany, dwupi\u0119trowy z wystawk\u0105 zwie\u0144czon\u0105 szczytem. Czworak z ko\u0144ca XIX w., murowany, nieotynkowany.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Pozosta\u0142o\u015bci starej, drewnianej zabudowy wiejskiej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">stanowi\u0105 natomiast: dom nr 30 z prze\u0142omu XIX i XX stulecia, szerokofrontowy, o \u015bcianach zbudowanych w konstrukcji mieszanej, ze szczytami ozdobnymi szalowaniem i dachem dwuspadowym krytym dach\u00f3wk\u0105, dom nr 72 w Kolonii Skarszewek zbudowany zbudowany na prze\u0142omie wiek\u00f3w z oszalowanymi \u015bcianami i dwuspadowym dachem pokrytym blach\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Figura przydro\u017cna Matki Boskiej Niepokalanej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">gipsowa, polichromowana, umieszczona w 1946 r. na czworobocznym cokole, na skrzy\u017cowaniu drogi Kokanin-Zduny z lokalnym traktem gruntowym.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Karczma go\u015bci\u0144cowa <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">(w Skarszewie Pod\u0119binie) pochodz\u0105ca z pocz\u0105tk\u00f3w XIX w., murowana, otynkowana, parterowa, z elewacjami cz\u0119\u015bciowo opilastrowanymi i dachami dwuspadowymi pokrytymi dach\u00f3wk\u0105. Stanowi ona jeden z niewielu istniej\u0105cych w kraju zabytkowych zajazd\u00f3w zbudowanych na rzucie litery \u201cT\u201d. Frontowa jej cz\u0119\u015b\u0107, z pomieszczeniami go\u015bcinnymi, posiada na osi sie\u0144 przejazdow\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do obszernego stanu z ty\u0142u budynku. Obecnie obiekt ten jest niestety znacznie zniszczony.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dwa miejsca strace\u0144 z lat II wojny \u015bwiatowej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">znajduj\u0105 si\u0119 w lesie w pobli\u017cu wsi \u2013 pierwsze na p\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d od zabudowa\u0144, w lesie ci\u0105gn\u0105cym si\u0119 w kierunku Biernatek, za\u015b drugie przy drodze prowadz\u0105cej do Ro\u017cd\u017ca\u0142\u00f3w. Oba upami\u0119tnione zosta\u0142y w 1960 r. skromnymi pomnikami.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Tykad\u0142\u00f3w<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wie\u015b kr\u00f3lewska, zwana dawniej Tykad\u0142owo, nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br russowskich. W 1213 r. ksi\u0105\u017c\u0119 W\u0142adys\u0142aw Odonic uposa\u017caj\u0105c klasztor cysterek w O\u0142oboku nada\u0142 mu Tykad\u0142\u00f3w. Do klasztoru nale\u017ca\u0142a zapewne wy\u0142\u0105cznie jego cz\u0119\u015b\u0107 (czego \u015bladem jest istniej\u0105cy jeszcze w XIX w. Tykad\u0142\u00f3w Poduchowny) i tylko przez kr\u00f3tki czas. Wie\u015b pozostaje w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 i oddawana jest w dzier\u017caw\u0119 r\u00f3\u017cnym rodzinom szlacheckim. Na pocz\u0105tku XVI w. Tykad\u0142\u00f3w by\u0142 w r\u0119kach T. Kobyli\u0144skiego, kasztelana rozpierskiego. W 1546 r. wie\u015b licz\u0105c\u0105 37 \u0142an\u00f3w wymienia si\u0119 jako nale\u017c\u0105c\u0105 do starostwa stawiszy\u0144skiego. W 1579 r. dzier\u017caw\u0119 t\u0119 otrzyma\u0142 Rafa\u0142 Leszczy\u0144ski, starosta radziejowski. Kolejno jako dzier\u017cawcy Tykad\u0142owa wyst\u0119puj\u0105: Andrzej Pierzchli\u0144ski razem z wojewod\u0105 kaliskim. W pocz\u0105tkach XVIII w. wie\u015b obj\u0105\u0142 podstoli kaliski, Zakrzewski. W 1778 r. dobra dzier\u017cawy Russ\u00f3w wraz z Tykad\u0142owem przypad\u0142y Ksaweremu Na\u0142\u0119cz-K\u0119szyckiemu, wojewodzie gnie\u017anie\u0144skiemu. W Tykad\u0142owie notowany jest w\u00f3wczas folwark z zabudowaniami gospodarczymi i karczma. Po \u015bmierci wojewody, w 1790 r., dzier\u017cawa przesz\u0142a na wdow\u0119 po nim, Barbar\u0119 z Kwileckich K\u0119szyck\u0105. W XIX w. Tykad\u0142\u00f3w wyst\u0119puje jako wie\u015b szlachecka i w 1827 r. liczy 36 dom\u00f3w i 286 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1880 r. by\u0142o tam 31 dom\u00f3w i 183 mieszka\u0144c\u00f3w, za\u015b w folwarku z osad\u0105 proboszcza 7 dom\u00f3w i 150 mieszka\u0144c\u00f3w. Zabudowania folwarczne stanowi\u0142y trzy budynki drewniane i osiem murowanych. Folwark Tykad\u0142\u00f3w Poduchowny obejmowa\u0142 jeden dom z 15 mieszka\u0144cami. Tutejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny p.w. \u015bw. Katarzyny wzniesiony zosta\u0142 w XIV w. W dokumentach pochodz\u0105cych z 2 po\u0142owy XV w. okre\u015blany jest jako dawno istniej\u0105cy, drewniany i z trzema o\u0142tarzami. Na pocz\u0105tku XVI w. przy ko\u015bciele mie\u015bci\u0142 si\u0119 dom plebana i szko\u0142a. W 1754 r. budowla ko\u015bcielna uleg\u0142a zniszczeniu, wzniesiono wi\u0119c w 1759 r. now\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 tak\u017ce drewnian\u0105, w wielkim o\u0142tarzu kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 obraz Madonny s\u0142yn\u0105cy \u0142askami. Parafia tykad\u0142owska obejmowa\u0142a w\u00f3wczas tak\u017ce Russ\u00f3w z ko\u015bcio\u0142em filialnym.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Do najcenniejszych zabytk\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w tej miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny p.w. \u015bw. Katarzyny<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, zbudowany w latach 1905-1911, neogotycki, murowany, nieotynkowany, jednonawowy, z wielobocznie zamkni\u0119tym prezbiterium i wie\u017c\u0105 w fasadzie frontowej zwie\u0144czon\u0105 he\u0142mem z iglic\u0105. Wyposa\u017cenie tej \u015bwi\u0105tyni jest mieszane \u2013 reprezentuje elementy neogotyckie, wsp\u00f3\u0142czesne jej gmachowi, ale wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105 tam te\u017c obiekty barokowe i rokokowe, pochodz\u0105ce zapewne z poprzedniego ko\u015bcio\u0142a. Spo\u015br\u00f3d nich wymieni\u0107 nale\u017cy przede wszystkim trzy o\u0142tarze: tr\u00f3jkondygnacyjny o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny, ufundowany w 1909 r. przez ma\u0142\u017conk\u00f3w J.J.Durajczyk\u00f3w, neogotycki, powsta\u0142y w warsztacie wielkopolskim (drewno polichromowane i marmur), z umieszczonym w tr\u00f3jdzielnym retabulum, s\u0142yn\u0105cym \u0142askami, barokowym obrazem (z ko\u0144ca XVII w.) przedstawiaj\u0105cym Madonn\u0119 z Dzieci\u0105tkiem (w polu \u015brodkowym) oraz z figurami \u015b\u015b. biskup\u00f3w Wojciecha i Stanis\u0142awa (w polach bocznych), z p\u0142askorze\u017ab\u0105 Ostatniej Wieczerzy (na mensie) i z rze\u017ab\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 \u015bw. Kazimierza Kr\u00f3lewicza (w zwie\u0144czeniu), rokokowy o\u0142tarz boczny pochodz\u0105cy z 1760 r. (drewniany, rze\u017abiony, polichromowany, architektoniczny), dekorowany motywami rocaille i kogucich grzebieni, z obrazem \u015bw. Marcina (barokowy z 2 po\u0142owy XVIII w., powsta\u0142y w warsztacie wielkopolskim) oraz drugi o\u0142tarz boczny z 2 po\u0142owy XVII w. (barokowy, drewniany, rze\u017abiony, polichromowany, architektoniczny), zwie\u0144czony par\u0105 kl\u0119cz\u0105cych anio\u0142k\u00f3w, z retabulum uj\u0119tym par\u0105 kompozytowych kolumn, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 obraz \u015bw. Katarzyny (rokokowy, z 3 \u0107wierci XVIII w.). Na uwag\u0119 zas\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c rokokowa ambona pochodz\u0105ca z 3 \u0107wierci XVIII w., (drewniana, rze\u017abiona, polichromowana, przy\u015bcienna, koszowa, na planie czworobocznym, dekorowana analogicznie do rokokowego o\u0142tarza bocznego), barokowy obraz \u015bw. Walentego (z 2 po\u0142owy XVII w., umieszczony na zasuwie o\u0142tarza \u015bw. Katarzyny) oraz srebrna, rokokowa monstrancja (z 2 po\u0142owy XVIII w.) typu promienistego (zdobiona motywami rocaille i kogucich grzebieni oraz ornamentem z winoro\u015bli i k\u0142os\u00f3w), wykonana w gda\u0144skim warsztacie z\u0142otniczym Johana Gotfrieda Schlaubitza. Wspomnie\u0107 tu tak\u017ce nale\u017cy o zespole neogotyckich polichromii (z l \u0107wierci XX w.) umieszczonych na \u015bcianach i sklepieniu, wykonanych temper\u0105, o motywach geometrycznych i stylizowanych ro\u015blin. \u015aciany zdobione s\u0105 w uk\u0142adzie pasowym, za\u015b sklepienia pokrywa ciemnob\u0142\u0119kitna farba ze z\u0142otym ornamentem stylizowanych gwiazd. Na \u015bcianie t\u0119czy znajduje si\u0119 natomiast scena Ukrzy\u017cowania.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dzwonnica <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">wkomponowana jest w naro\u017ce ogrodzenia ko\u015bcielnego. Pochodzi z pocz\u0105tk\u00f3w XX w., neogotycka, murowana nieotynkowana, z trzema dzwonami.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Plebania <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">zbudowana na pocz\u0105tku XX w., klasycystyczna, murowana, otynkowana, parterowa z gankiem zwie\u0144czonym frontonem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Figura Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">pochodz\u0105ca z pocz\u0105tku XX w., stiukowa, polichromowana, umieszczona na szczycie ogrodzenia przed frontem ko\u015bcio\u0142a.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Figura Matki Boskiej Niepokalanej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">postawiona przy drodze z Tykad\u0142owa do Goliszewa w 1913 r., stiukowa, polichromowana, na czworok\u0105tnym cokole, z kt\u00f3rego frontowej strony znajduje si\u0119 napis fundacyjno-wotywny: OFIARA MA\u0141\u017bONK\u00d3W J.S. KOLA\u0143SKICH 1913.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Pozosta\u0142o\u015bci dawnej, drewnianej zabudowy wiejskiej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">w tej miejscowo\u015bci reprezentuj\u0105 dwa domy \u2013 nr 40, zbudowany oko\u0142o 1900 r., szerokofrontowy, oszalowany z dwuspadowym dachem pokrytym dach\u00f3wk\u0105 oraz nr 27 wzniesiony na prze\u0142omie XIX i XX w., szerokofrontowy ze \u015bcianami o konstrukcji mieszanej, zr\u0119bowej i sumikowo-\u0142\u0105tkowej z dachem dwuspadowym pokrytym dach\u00f3wk\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Zbor\u00f3w<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Pierwsze wzmianki o tej miejscowo\u015bci pochodz\u0105 z 1429 r. W tym te\u017c czasie notowane jest w aktach konsystorskich istnienie tutaj ko\u015bcio\u0142a. Zbor\u00f3w by\u0142 wsi\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, w pocz\u0105tkach XVI w. wydzier\u017cawion\u0105 Kobyli\u0144skim. W 1571 r. nale\u017ca\u0142 ju\u017c do tzw. dzier\u017cawy blizanowskiej, rozleg\u0142ych d\u00f3br kr\u00f3lewskich zastawionych Rafa\u0142owi Leszczy\u0144skiemu, staro\u015bcie radziejowskiemu, kt\u00f3ry by\u0142 najmo\u017cniejszym posiadaczem w\u015br\u00f3d szlachty \u00f3wczesnego powiatu kaliskiego. Na pocz\u0105tku XVII w. Zbor\u00f3w przypad\u0142 spadkobiercom Dad\u017aboga Karnkowskiego. W 1726 r. \u00f3wczesny dzier\u017cawca wsi, J\u00f3zef Molski \u2013 kasztelan rogozi\u0144ski, wzni\u00f3s\u0142 tutaj nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany, konsekrowany w 1730 r. przez sufragana gnie\u017anie\u0144skiego, Franciszka Kraszkowskiego. Jednak\u017ce parafia tutejsza zosta\u0142a wkr\u00f3tce przy\u0142\u0105czona do ko\u015bcio\u0142a w D\u0119bem. W 1787 r. kr\u00f3lewszczyzn\u0119 Zbor\u00f3w otrzyma\u0142 w zastaw Stanis\u0142aw Szczucki, burgrabia wojew\u00f3dztwa wielkopolskiego. Dwa lata p\u00f3\u017aniej wie\u015b liczy\u0142a 25 dom\u00f3w i 144 mieszka\u0144c\u00f3w. W XIX w. miejscowo\u015b\u0107 nale\u017ca\u0142a do rodziny Garczy\u0144skich, dziedzic\u00f3w pobliskich d\u00f3br w Kosmowie. W 1827 r. odnotowano tu 19 dom\u00f3w i 242 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1875 r. maj\u0105tek obejmowa\u0142 1069 m\u00f3rg ziemi i sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z folwark\u00f3w: Zbor\u00f3w (z 15 budynkami murowanymi i 9 drewnianymi) i G\u00f3ry Zborowskie (1 dom z 20 mieszka\u0144cami i 4 budynkami drewnianymi). W okresie mi\u0119dzywojennym w\u0142a\u015bcicielem Zborowa by\u0142 Witold Garczy\u0144ski, a folwark G\u00f3ry Zborowskie przeszed\u0142 w pierwszych latach XX w. na w\u0142asno\u015b\u0107 Fryderyka Ruedygiera.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Spo\u015br\u00f3d najcenniejszych obiekt\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 obecnie na terenie tej miejscowo\u015bci wymieni\u0107 nale\u017cy:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny p.w. \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">wzniesiony na pocz\u0105tku XVIII w. i przebudowany w 1840 r. Orientowany, z oszalowanymi \u015bcianami w konstrukcji zr\u0119bowej, jednonawowy, z prezbiterium ni\u017cszym i w\u0119\u017cszym od nawy, zamkni\u0119tym wielobocznie. Od p\u00f3\u0142nocy zakrystia, a przy po\u0142udniowej \u015bcianie nawy ma\u0142a kruchta. W 1840 r. dobudowana zosta\u0142a murowana fasada zachodnia. Na belce t\u0119czowej umieszczony jest napis fundacyjny z dat\u0105 1726, a na zr\u0119bie pomocnej \u015bciany nawy znajduje si\u0119 polichromia upami\u0119tniaj\u0105ca konsekracj\u0119 ko\u015bcio\u0142a w 1730 r. We wn\u0119trzu \u015bwi\u0105tyni na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj \u0105 trzy p\u00f3\u017anobarokowe o\u0142tarze (z oko\u0142o 1730 r.) powsta\u0142e w bli\u017cej nieokre\u015blonym warsztacie wielkopolskim (drewniane, rze\u017abione, polichromowane, tr\u00f3jpoziomowe, niearchitektoniczne). Umieszczone s\u0105 w nich obrazy: \u015bw. Rodziny (p\u00f3\u017anobarokowy, przemalowany w 1836 r. w trakcie odnawiania kosztem J\u00f3zefy i Kaspra Wr\u00f3blewskich) i \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a (barokowy z l \u0107wierci XVIII w.) \u2013 w o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym oraz Przemienienia Pa\u0144skiego (p\u00f3\u017anobarokowy z 2 \u0107wierci XVIII w.), Matki Boskiej Nieustaj\u0105cej Pomocy i Ofiarowanie Chrystusa w \u015awi\u0105tyni (p\u00f3\u017anobarokowy z oko\u0142o po\u0142owy XVIII w.) \u2013 w o\u0142tarzach bocznych. Wspomnie\u0107 tak\u017ce nale\u017cy klasycystyczn\u0105 ambon\u0119 z pocz\u0105tku XIX w. (drewniana, rze\u017abiona, polichromowana, o\u015bmioboczna, typu koszowego), barokow\u0105 kropielnic\u0119 (o kielichowej formie z kulist\u0105 czasz\u0105, wykonana z piaskowca w XVII w.) i krucyfiks ustawiony na belce t\u0119czowej (barokowo-ludowy, powsta\u0142y w 2 po\u0142owie XVIII w.). Na p\u00f3\u0142nocnej \u015bcianie nawy znajduje si\u0119 polichromia upami\u0119tniaj\u0105ca konsekracj\u0119 ko\u015bcio\u0142a \u2013 tempera na drewnie wykonana oko\u0142o 1730 r. w warsztacie wielkopolskim, z centralnie usytuowanym herbem biskupa Kraszkowskiego (Na\u0142\u0119cz \u2013 zwi\u0105zana, bia\u0142a chusta w czerwonym polu), a na zewn\u0119trznej elewacji prezbiterium umieszczona jest kapliczka z barokowo-ludow\u0105 scen\u0105 pasyjn\u0105 (z l po\u0142owy XIX w.).<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Grobowiec Witolda Garczy\u0144skiego <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">na przyko\u015bcielnym dziedzi\u0144cu, murowany z \u0142amanego kamienia, w formie prostopad\u0142o\u015bcianu zwie\u0144czonego \u015bci\u0119tym ostros\u0142upem z krzy\u017cem na szczycie. Na \u015bcianie frontowej grobowca znajduje si\u0119 tablica inskrypcyjna z czarnego granitu.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">zbudowany oko\u0142o po\u0142owy XIX w., po\u0142o\u017cony w parku krajobrazowym, murowany, otynkowany. Przy elewacjach szczytowych p\u00f3\u017aniejsze parterowe przybud\u00f3wki. Jednopi\u0119trowy, z gzymsem kordonowym umieszczonym mi\u0119dzy kondygnacjami. W fasadzie frontowej ganek czterokolumnowy z balkonem. Dach czterospadowy pokryty dach\u00f3wk\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park dworski krajobrazowy <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony na pocz\u0105tku XIX w., o \u0142\u0105cznej powierzchni 6,14 hektar\u00f3w. Stary drzewostan z\u0142o\u017cony z lip, jesion\u00f3w, kasztanowc\u00f3w i sosny wejmutki.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Pozosta\u0142o\u015bci wiejskiej zabudowy drewnianej <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">stanowi dom nr 8, zbudowany pod koniec XIX w., szerokofrontowy, z oszalowanymi \u015bcianami i dwuspadowym dachem pokrytym obecnie eternitem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Z\u0142otniki Ma\u0142e<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wymienione po raz pierwszy w 1432 r. Stanowi\u0142y zapewne w\u0142asno\u015b\u0107 szlacheck\u0105. W ko\u0144cu XVI w. mia\u0142y czterech w\u0142a\u015bcicieli, ale w 1618 r. nale\u017ca\u0142y w ca\u0142o\u015bci do rodziny Walczewskich. W ko\u0144cu XVII w. naby\u0142 je Kajetan Radoli\u0144ski i w\u0142\u0105czy\u0142 w swoje dobr\u0105, w kt\u00f3rych pozostawa\u0142y przez nast\u0119pne stulecia. Do po\u0142owy XIX w. wie\u015b stanowi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 d\u00f3br goliszewskich i w 1827 r. liczy\u0142a 17 dom\u00f3w i 178 mieszka\u0144c\u00f3w. W 1873 r. folwark Z\u0142otniki Ma\u0142e od\u0142\u0105czono od reszty maj\u0105tku. Obejmowa\u0142 on w\u00f3wczas 495 m\u00f3rg ziemi, sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 5 budynk\u00f3w murowanych i 8 drewnianych i liczy\u0142 5 dom\u00f3w i 23 mieszka\u0144c\u00f3w. Natomiast wie\u015b z koloni\u0105 mia\u0142a 13 dom\u00f3w i 111 mieszka\u0144c\u00f3w. W pierwszych latach XX w. znajdowa\u0142y si\u0119 one w posiadaniu rodziny Kreczonowicz\u00f3w.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Spo\u015br\u00f3d dawnej zabudowy na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 przede wszystkim:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">zbudowany na pocz\u0105tku XX w., murowany, pi\u0119trowy, z umieszczonym w elewacji frontowej czterokolumnowym gankiem z balkonem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park dworski <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony na pocz\u0105tku XX w., o powierzchni 0,58 hektara, z nielicznymi starymi drzewami. Obecnie mocno zaniedbany.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kapliczka przydro\u017cna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z gipsow\u0105, polichromowan\u0105 figur\u0105 Matki Boskiej, zbudowana oko\u0142o 1945 r.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Z\u0142otniki Wielkie<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Pierwsza wzmianka zanotowana w 1290r. W\u0142asno\u015b\u0107 szlachecka znana jako gniazdo rodowe Z\u0142otnickich herbu Nowina. Na prze\u0142omie XVI i XVII stulecia by\u0142y w posiadaniu Jerzego Z\u0142otnickiego i liczy\u0142y 14 \u0142an\u00f3w z 19 domami i 125 mieszka\u0144cami. W 1681 r. nale\u017ca\u0142y do Tomasza i Marianny Kotarbskich, od kt\u00f3rych naby\u0142 je w po\u0142owie XVIII w. Kajetan Radoli\u0144ski\u00a0\u2013 w\u0142a\u015bciciel \u017belazkowa. W 1777 r. z jego fundacji zosta\u0142a wzniesiona tu kaplica barokowa p.w. Narodzenia NMP. W 1794 r. dobra z\u0142otnickie wraz z innymi przej\u0105\u0142 po \u015bmierci Kajetana jego syn, Piotr. Przej\u015bciowo by\u0142y w posiadaniu jego \u017cony Tekli z Lanckoro\u0144skich i w 1827 r. liczy\u0142y 16 dom\u00f3w i 237 mieszka\u0144c\u00f3w. Oko\u0142o po\u0142owy XIX w., jako sk\u0142adnik d\u00f3br goliszewskich, nale\u017ca\u0142y do Stanis\u0142awa Radoli\u0144skiego, syna Piotra. W 1867 r. Z\u0142otniki Wielkie wraz ze Strug\u0105 zosta\u0142y oddzielone od reszty maj\u0105tku. W tym zapewne te\u017c czasie powsta\u0142 dw\u00f3r, a dobra folwarczne obejmowa\u0142y 6 budynk\u00f3w murowanych i 15 drewnianych, za\u015b w Strudze by\u0142o 5 budynk\u00f3w oraz olejarnia. W 1880 r. folwark z\u0142otnicki liczy\u0142 9 dom\u00f3w i 66 mieszka\u0144c\u00f3w, a wie\u015b z koloni\u0105 Strugi 12 dom\u00f3w i 161 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">W miejscowo\u015bci tej do najcenniejszych obiekt\u00f3w zabytkowych nale\u017c\u0105:<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kaplica p.w. Narodzenia NMP<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, zbudowana w 1777 r., barokowa, orientowana, murowana, otynkowana, o salowej formie, z zamkni\u0119tym wielobocznie prezbiterium. Jej \u015bciany rozcz\u0142onkowane s\u0105- w p\u0142aszczyznach mi\u0119dzyokiennych \u2013 parzystymi pilastrami. Posiada ona trzy portale w ozdobnych obramieniach. Wn\u0119trze ze stropem dekorowanym sztukateri\u0105 o motywach ro\u015blinnych. O\u0142tarz stiukowy ze znajduj\u0105cym si\u0119 w nim, na tle draperii unoszonej przez anio\u0142y, obraz Matki Boskiej z XVIII w., w drewnianej z\u0142oconej sukience.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">wzniesiony w 2 po\u0142owie XIX w., po\u0142o\u017cony w parku, p\u00f3\u017anoklasycystyczny, murowany, otynkowany. Parterowy z trzyosiowym pi\u0119terkiem zwie\u0144czonym parawanow\u0105 attyk\u0105 z akroteriami. Jego elewacja frontowa posiada wej\u015bciow\u0105 loggi\u0119 balkonow\u0105 z sze\u015bcioma filarami i wachlarzowe schody. Pi\u0119tro z tej strony zwie\u0144czone jest tr\u00f3jk\u0105tnym frontonem z attyk\u0105 schodkow\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park dworski <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">za\u0142o\u017cony w 2 po\u0142owie XIX w. o \u0142\u0105cznej powierzchni 4,05 hektar\u00f3w, na planie wieloboku, ze stawem i mieszanym drzewostanem li\u015bciastym. Przy \u015bcie\u017cce biegn\u0105cej wzd\u0142u\u017c osi za\u0142o\u017cenia znajduje si\u0119 domek ogrodnika zbudowany pod koniec XIX w., na planie ko\u0142a, murowany, otynkowany ze sto\u017ckowatym dachem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Oficyna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z oko\u0142o po\u0142owy XIX w., murowana, otynkowana, pi\u0119trowa z dachem dwuspadowym pokrytym pap\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Obora <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z ko\u0144ca XIX w. murowana, otynkowana z dachem dwuspadowym pokrytym dach\u00f3wk\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kapliczka przydro\u017cna z figur\u0105 Madonny Niepokalanej ustawiona <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">w 1904 r. na rozje\u017adzie dr\u00f3g: Z\u0142otniki-Goliszew-S\u0142uszk\u00f3w.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>\u017belazk\u00f3w<\/b><\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wymieniany po raz pierwszy w dokumencie z 1348 r. jako w\u0142asno\u015b\u0107 Marcina, mieszczanina kaliskiego (Martinus de \u017belaskowo). W pocz\u0105tkach XVI w. miejscowo\u015b\u0107 nale\u017ca\u0142a do parafii w Z\u0142otnikach. W 2 po\u0142owie tego\u017c stulecia \u017belazk\u00f3w stanowi\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 Miko\u0142aja Siedleckiego. Od Zofii Siedleckiej wie\u015b kupi\u0142 w 1580 r. Rafa\u0142 Leszczy\u0144ski, starosta radziejowski. W 1610 r. Leszczy\u0144scy sprzedali \u017belazk\u00f3w Stanis\u0142awowi Kobierzyckiemu, kasztelanowi krzywi\u0144skiemu, od kt\u00f3rego nabyli go w 1679 r. Kierzy\u0144scy. Rok p\u00f3\u017aniej \u017belazk\u00f3w \u2013 wraz z wsiami Ciechniewo i Szarumin \u2013 przeszed\u0142 w r\u0119ce Andrzeja Radoli\u0144skiego, kasztelanka krzywi\u0144skiego. W 1706 r. podczas bitwy pod Kaliszem (toczonej w ramach wojny p\u00f3\u0142nocnej) wojska szwedzkie i rosyjskie spali\u0142y \u017belazk\u00f3w doszcz\u0119tnie. Nast\u0119pny po\u017car mia\u0142 miejsce w 1711 r. i w\u00f3wczas te\u017c nie opar\u0142 si\u0119 p\u0142omieniom \u017caden dom. W 1719 r. maj\u0105tek \u017celazkowski przypad\u0142 m\u0142odszemu synowi kasztelanica \u2013 r\u00f3wnie\u017c Andrzejowi. Jego syn Kajetan obj\u0105\u0142 dziedzictwo w po\u0142owie XVIII w. i na okres jego rz\u0105d\u00f3w przypada najwi\u0119kszy rozkwit d\u00f3br \u017celazkowskich. Prawdopodobnie wtedy w\u0142a\u015bnie wystawiono obecny dw\u00f3r. Po \u015bmierci Kajetana, w 1794 r., \u017belazk\u00f3w przeszed\u0142 na jedynego jego syna, Piotra \u2013 pisarza ziemi gnie\u017anie\u0144skiej, szambelana kr\u00f3lewskiego, pos\u0142a na sejm w 1792 r. Jego fortun\u0119, obejmuj\u0105c\u0105 \u017belazk\u00f3w i 23 inne wsie, okre\u015blano jako magnack\u0105. Po \u015bmierci Piotra przej\u015bciow\u0105 w\u0142a\u015bcicielk\u0105 \u017belazkowa by\u0142a wdowa po nim Tekla z Lanckoro\u0144skich (naby\u0142a wie\u015b od swego syna Ludwika w 1830 r.). W 1838 r. wie\u015b \u017belazk\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 w posiadaniu m\u0142odszego syna Piotra, Aleksandra, a w 1869 r. w r\u0119kach jego zi\u0119cia Kazimierza Rado\u0144skiego. Do poprzednich w\u0142a\u015bcicieli \u017belazk\u00f3w wr\u00f3ci\u0142 w 1872 r., gdy rodzinn\u0105 wie\u015b odkupi\u0142, od Rado\u0144skiego, Roman Radoli\u0144ski. Na skutek jego trudno\u015bci finansowych, \u017belazk\u00f3w na kr\u00f3tko wszed\u0142 w sk\u0142ad maj\u0105tku Boles\u0142awa G\u00f3reckiego, od kt\u00f3rego naby\u0142 go w 1904 r. Stefan Rado\u0144ski. Jego syn J\u00f3zef by\u0142 w latach 1919-1939 ostatnim w\u0142a\u015bcicielem \u017belazkowa. W 1827 r. notowano tutaj 19 dom\u00f3w i 185 mieszka\u0144c\u00f3w, za\u015b w ko\u0144cu XIX w. wie\u015b liczy\u0142a 18 dom\u00f3w i 216 mieszka\u0144c\u00f3w, a folwark \u017belazk\u00f3w wraz z folwarkiem Zdzienice sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 13 dom\u00f3w, 155 mieszka\u0144c\u00f3w i obejmowa\u0142 1 111 m\u00f3rg ziemi.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Do najcenniejszych obiekt\u00f3w zabytkowych znajduj\u0105cych si\u0119 dzisiaj w \u017belazkowie bez w\u0105tpienia nale\u017cy zesp\u00f3\u0142 dworski wzniesiony w 2 po\u0142owie XVIII w. dla \u00f3wczesnych w\u0142a\u015bcicieli wsi \u2013 Radoli\u0144skich. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 on z pi\u0119ciu zasadniczych cz\u0119\u015bci: dworu z dziedzi\u0144cem, parku, dw\u00f3ch podw\u00f3rzy gospodarczych z budynkami folwarcznymi oraz kolonii mieszkalnej.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dw\u00f3r <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">powsta\u0142 w 2 po\u0142owie XVIII w. i w latach 1796-1798 zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo przebudowany wed\u0142ug projekt\u00f3w opracowanych przez znanego architekta warszawskiego, Fryderyka Alberta Lessela. Ca\u0142o\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia cechuje si\u0119 symetryczn\u0105 organizacj\u0105 z osi\u0105 przechodz\u0105c\u0105 przez park, dw\u00f3r i bram\u0119 wjazdow\u0105. Dw\u00f3r zwr\u00f3cony na wsch\u00f3d fasad\u0105 frontow\u0105 jest budynkiem parterowym z pi\u0119trem w mansardzie Zbudowano go na planie prostok\u0105ta i zaopatrzono w czterokolumnowe ganki umieszczone na osi obu fasad. Na pi\u0119trze, nad gankami, znajduj\u0105 si\u0119 klasycystyczne wystawki z tr\u00f3jk\u0105tnym frontonem w szczycie \u2013 frontowa z trzema oknami i balkonem, a ogrodowa z pojedynczym oknem balkonowym w p\u0142ytkiej niszy. Dach mansardowy kryty dach\u00f3wk\u0105. W latach 1974-1979 przeprowadzono gruntowny jego remont. Obecnie mie\u015bci si\u0119 w nim siedziba urz\u0119du gminy. Rozplanowanie wn\u0119trza dworu tak\u017ce odznacza\u0142o si\u0119 symetri\u0105. Na parterze, na osi, znajdowa\u0142y si\u0119: sie\u0144 i salon otwarty na ogr\u00f3d, za\u015b po bokach umieszczone by\u0142y pokoje w uk\u0142adzie trzytraktowym. W naro\u017cniku p\u00f3\u0142nocno-wschodnim znajdowa\u0142a si\u0119 niegdy\u015b kaplica dworska ze \u015bcianami wy\u0142o\u017conymi marmoryzowan\u0105, stiukow\u0105 ok\u0142adzin\u0105, zwie\u0144czon\u0105 klasycystycznym gzymsem. Naro\u017cnik po\u0142udniowo-wschodni mie\u015bci\u0142 skarbczyk i sklepiony by\u0142 kolebkowo z lunetami. Na pi\u0119trze, od strony ogrodu, tak\u017ce na osi budynku, zlokalizowano reprezentacyjn\u0105 sal\u0119 z owaln\u0105 nisz\u0105 uj\u0119t\u0105 parami jo\u0144skich kolumn, a w \u015bcianie wschodniej umieszczono \u2013 w niszy \u2013 herb Radoli\u0144skich, Leszczyc.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Galerie <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">\u0142\u0105cz\u0105ce dw\u00f3r z oficyn\u0105 i nieistniej\u0105c\u0105 ju\u017c stajni\u0105, klasycystyczne, z l \u0107wierci XIX w., wygi\u0119te \u0107wier\u0107koli\u015bcie, z filarowymi arkadami, boniowane. Od frontu znajduj\u0105 si\u0119 daszki pulpitowe z murkiem attykowym.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Oficyna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">od p\u00f3\u0142nocnej strony dziedzi\u0144ca, po\u0142\u0105czona z dworem \u0107wier\u0107koli\u015bcie biegn\u0105c\u0105 galeri\u0105, klasycystyczna, zbudowana w l \u0107wierci XIX w. na planie wyd\u0142u\u017conego prostok\u0105ta, jednopi\u0119trowa, murowana, otynkowana.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Park krajobrazowy <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">usytuowany od zachodniej strony dworu, stanowi\u0105cy pozosta\u0142o\u015b\u0107 regularnego za\u0142o\u017cenia parkowego z XVIII w., przekszta\u0142cony w XIX w., o \u0142\u0105cznej powierzchni 1,6 hektara. Symetri\u0119 tego za\u0142o\u017cenia wyznacza\u0142y dwie aleje kasztanowcowe, biegn\u0105ce od dworu w uk\u0142adzie litery \u201cV\u201d. W g\u0142\u0119bi parku, pomi\u0119dzy alejami, umieszczono niewielki staw. Ca\u0142o\u015b\u0107 uzupe\u0142nia\u0142y liczne klomby kwiatowe. W okresie mi\u0119dzywojennym zlikwidowano alej\u0119 po\u0142udniow\u0105, zak\u0142adaj\u0105c ogr\u00f3d warzywny, a na jej przed\u0142u\u017ceniu posadzono topole i lipy.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Oficyna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">zbudowana w l \u0107wierci XIX w., klasycystyczna, parterowa, na planie prostok\u0105ta, z boniowanymi naro\u017cnikami elewacji i czterospadowym dachem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Budynek gospodarczy <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">z l po\u0142owy XIX w., wzniesiony na planie wyd\u0142u\u017conego prostok\u0105ta, pi\u0119trowy, murowany, dawniej pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 m\u0142yna i elektrowni dworskiej.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Spichlerz <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">zamykaj\u0105cy od wschodu podw\u00f3rze po\u0142udniowe, z l \u0107wierci XIX w., postawiony na planie prostok\u0105ta, pi\u0119trowy, murowany, otynkowany z dachem nacz\u00f3\u0142kowym pokrytym dach\u00f3wk\u0105.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Budynek symetryczny do spichlerza<\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, zamykaj\u0105cy podw\u00f3rze p\u00f3\u0142nocne, silnie przebudowany.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Domek ogrodnika <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">umieszczony w podw\u00f3rzu po\u0142udniowym, klasycystyczny, z l \u0107wierci XIX w., murowany, na planie kwadratu, jednopi\u0119trowy z czterospadowym dachem.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Wozownia <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">w podw\u00f3rzu po\u0142udniowym, zbudowana w l po\u0142owie XIX w., murowana, silnie przebudowana.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Budynek wagi <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">w podw\u00f3rzu po\u0142udniowym z l po\u0142owy XIX w., murowany, nieotynkowany z dachem czterospadowym.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Stodo\u0142a <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">w podw\u00f3rzu po\u0142udniowym, wzniesiona w l po\u0142owie XIX w., murowana, przebudowana.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Ogrodzenie z bram\u0105 wjazdow\u0105 <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">postawione w 1891 r. Filary bramy i s\u0142upy ogrodzenia murowane, zwie\u0144czone kulami i figurami ptak\u00f3w. Obecnie odbudowane po silnym zniszczeniu.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Kolonia mieszkalna <\/b><\/span><span style=\"font-size: medium;\">folwarku zlokalizowana jest po obu stronach szosy, na p\u00f3\u0142noc od podw\u00f3rzy gospodarczych. Zachowa\u0142y si\u0119 tu trzy domy folwarczne, jeden na obrze\u017cu za\u0142o\u017cenia i dwa przy skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-bottom: 0.28cm; line-height: 150%;\">\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przegl\u0105d miejscowo\u015bci Biernatki Pierwsza wzmianka o tej miejscowo\u015bci pochodzi z 1399 r. Kolejne wiadomo\u015bci notowane s\u0105 dopiero w 1652 r. i dotycz\u0105 sprzeda\u017cy d\u00f3br Biernatki przez Stanis\u0142awa Sakowskiego vel \u017bakowskiego, Kazimierzowi Miko\u0142ajewskiemu, posiadaczowi pobliskiego maj\u0105tku D\u0119be. W 1678 r. jako w\u0142a\u015bciciel Biernatek wymieniany jest Stanis\u0142aw Miko\u0142ajewski, syn Kazimierza. W inwentarzu d\u00f3br sporz\u0105dzonym w 1680 r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6999"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6999"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7425,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6999\/revisions\/7425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=6999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}