{"id":6993,"date":"2024-01-24T07:44:15","date_gmt":"2024-01-24T07:44:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/?page_id=6993"},"modified":"2024-02-19T09:21:53","modified_gmt":"2024-02-19T09:21:53","slug":"historia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/?page_id=6993","title":{"rendered":"Historia"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"6993\" class=\"elementor elementor-6993\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-931bf97 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"931bf97\" data-element_type=\"section\" data-settings=\"{&quot;jet_parallax_layout_list&quot;:[]}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-80931d0\" data-id=\"80931d0\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-46bc8d9 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"46bc8d9\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.18.0 - 20-12-2023 *\/\n.elementor-heading-title{padding:0;margin:0;line-height:1}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title[class*=elementor-size-]>a{color:inherit;font-size:inherit;line-height:inherit}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-small{font-size:15px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-medium{font-size:19px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-large{font-size:29px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-xl{font-size:39px}.elementor-widget-heading .elementor-heading-title.elementor-size-xxl{font-size:59px}<\/style><h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Historia<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2076666 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"2076666\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.18.0 - 20-12-2023 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\"><b>Czasy\nhistoryczne<\/b><\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Tereny\nle\u017c\u0105ce na p\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d od Kalisza ju\u017c we wczesnym\n\u015bredniowieczu (X-XIII w.) odgrywa\u0142y istotn\u0105 rol\u0119 polityczn\u0105 i\ngospodarcz\u0105. Istnia\u0142o tu wiele osad otwartych (nieobronnych) i sie\u0107\ngrod\u00f3w os\u0142aniaj\u0105cych Kalisz oraz g\u0142\u00f3wne szlaki komunikacyjne.\nObok nich funkcjonowa\u0142y osady s\u0142u\u017cebne, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy\n\u015bwiadczyli okre\u015blone us\u0142ugi na rzecz ksi\u0119cia i administracji\ngrodowej. Do takich wsi nale\u017ca\u0142y niew\u0105tpliwie Z\u0142otniki (obecnie\nZ\u0142otniki Wielkie i Ma\u0142e), wyst\u0119puj\u0105ce w \u017ar\u00f3d\u0142ach od 1290 r. (w\n1388 r. zwane Slotniki), kt\u00f3rych mieszka\u0144cy trudnili si\u0119 obr\u00f3bk\u0105\nz\u0142ota i srebra oraz wytwarzaniem z tych cennych surowc\u00f3w\nr\u00f3\u017cnorodnych ozd\u00f3b i innych przedmiot\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce z t\u0105 w\u0142a\u015bnie\nmiejscowo\u015bci\u0105 wi\u0105za\u0107 nale\u017cy jedenastowieczny skarb z\u0142o\u017cony z\nprzesz\u0142o 13.000 denark\u00f3w krzy\u017cowych odkryty w oddalonym o 6\nkilometr\u00f3w S\u0142uszkowie. Okres wczesno\u015bredniowieczny to tak\u017ce czas\nintensywnej percepcja nowej (na tym terenie), chrze\u015bcija\u0144skiej\nreligii oraz pocz\u0105tki organizacji ko\u015bcielnej (parafialnej) z ni\u0105\nzwi\u0105zanej. \u00d3wczesne parafie, o granicach dzi\u015b trudnych, a niekiedy\nwr\u0119cz niemo\u017cliwych do ustalenia, zak\u0142adane by\u0142y na obszarach\ng\u0119sto zaludnionych i odgrywaj\u0105cych wa\u017cn\u0105 rol\u0119 dla w\u0142adzy\nksi\u0105\u017c\u0119cej. Funkcjonowanie parafii w Ko\u015bcielcu (Kaliskim) z\nko\u015bcio\u0142em p.w. \u015bw. Wojciecha \u015bwiadczy o bardzo wczesnej metryce\ntej\u017ce \u015bwi\u0105tyni (l po\u0142owa XI w.) i jednocze\u015bnie o znaczeniu\nteren\u00f3w wchodz\u0105cych w jej sk\u0142ad.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Wieki\np\u00f3\u017aniejsze, to okres umacniania si\u0119 w\u0142adzy ksi\u0105\u017c\u0119cej i\nrozszerzania osadnictwa na tym obszarze. Na terenach wiejskich\nnast\u0119puje w\u00f3wczas regulacja uk\u0142adu \u0142o\u017cenia i zabudowy\nmieszkalnej oraz komasacja grunt\u00f3w. Podstaw\u0105 gospodarstw staje si\u0119\n\u0142an che\u0142mi\u0144ski, licz\u0105cy oko\u0142o 17 hektar\u00f3w. Pojawiaj\u0105 si\u0119\ngospodarstwa \u0142anowe i p\u00f3\u0142\u0142anowe, co zwi\u0105zane jest z wielko\u015bci\u0105\n\u015bwiadcze\u0144 wnoszonych przez ch\u0142op\u00f3w, w postaci renty feudalnej i\nczynszu, na rzecz ksi\u0119cia, b\u0105d\u017a te\u017c innego w\u0142a\u015bciciela wsi.\nObok prywatnej w\u0142asno\u015bci feudalnej zaczynaj\u0105 powstawa\u0107 wtedy\ncoraz pot\u0119\u017cniejsze w\u0142o\u015bci ko\u015bcielne i jednocze\u015bnie, ze\nzrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w, znacznemu uszczupleniu ulega w\u0142asno\u015b\u0107\nksi\u0105\u017c\u0119ca (a p\u00f3\u017aniej kr\u00f3lewska). Wraz z pojawieniem si\u0119 na\nziemiach polskich niemieckiego prawa lokacyjnego, na interesuj\u0105cym\nnas terenie rozpoczyna si\u0119 proces zak\u0142adania nowych osiedli\nwiejskich opartych na tym\u017ce prawie. Podobne dzia\u0142ania podejmowane\ns\u0105 tak\u017ce w stosunku do wsi dawniej ju\u017c istniej\u0105cych, kt\u00f3re teraz\notrzymuj\u0105 te same prawa, umo\u017cliwiaj\u0105ce ich szybki rozw\u00f3j. Osady\nlokacyjne uzyskiwa\u0142y osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105, a wzmianki o nich coraz\ncz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 w dokumentach pisanych. Poniewa\u017c czynsze\nz tych\u017ce osad stanowi\u0142y niejednokrotnie jedyne \u017ar\u00f3d\u0142o utrzymania\nrycerstwa, i jednocze\u015bnie przynosi\u0142y powa\u017cne dochody Ko\u015bcio\u0142owi\ni pa\u0144stwu, st\u0105d umieszczanie w ksi\u0119gach grodzkich i ziemskich\nwiadomo\u015bci dotycz\u0105cych ich statusu w\u0142asno\u015bciowego sta\u0142o si\u0119\nrzecz\u0105 niezwykle wa\u017cn\u0105. Dzisiaj, dzi\u0119ki tym w\u0142a\u015bnie zapisom\nmo\u017cemy w miar\u0119 dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107 struktur\u0119 w\u0142asno\u015bciow\u0105\nposzczeg\u00f3lnych miejscowo\u015bci po\u0142o\u017conych wok\u00f3\u0142 \u017belazkowa.\nWszystkie one przez ca\u0142y okres I Rzeczypospolitej nale\u017ca\u0142y do\npowiatu kaliskiego i wraz z nim wchodzi\u0142y w sk\u0142ad wojew\u00f3dztwa\nkaliskiego.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">W\u0142asno\u015b\u0107\nkr\u00f3lewsk\u0105 reprezentowa\u0142 Tykad\u0142\u00f3w. Wprawdzie w 1213 r. W\u0142adys\u0142aw\nOdonic nada\u0142 go klasztorowi cysterek w O\u0142oboku, ale p\u00f3\u017aniej\nwr\u00f3ci\u0142 on w sk\u0142ad d\u00f3br kr\u00f3lewskich i w XVI w. dzier\u017cawiony by\u0142\nprzez Rafa\u0142a Leszczy\u0144skiego, kt\u00f3ry zawiadywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c inn\u0105\nposiad\u0142o\u015bci\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 \u2013 Russowem, wzmiankowanym w \u017ar\u00f3d\u0142ach\npisanych pocz\u0105wszy od 1282 r. Inn\u0105 kr\u00f3lewszczyzn\u0119 stanowi\u0142\nBork\u00f3w Stary, dzier\u017cawiony w XVI w. przez rodzin\u0119 Szyszkowskich. W\nko\u0144cu XVI w. rodzina ta \u2013 podpieraj\u0105c si\u0119 dokumentem wydanym\nprzez kr\u00f3la Przemy\u015bla II \u2013 wysun\u0119\u0142a w\u0142asne prawa maj\u0105tkowe do\ncz\u0119\u015bci Borkowa i ju\u017c w nast\u0119pnym stuleciu tytu\u0142owa\u0142a si\u0119\ndziedzicami tej wsi. Niewykluczone, i\u017c w\u00f3wczas z Borkowa Starego\nwydzielono cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017cn\u0105 Szyszkowskim i nazwano j\u0105 Borkowem\nSzlacheckim (Nowym). Do wsi tej kategorii nale\u017ca\u0142 tak\u017ce Zbor\u00f3w,\nkt\u00f3rej tenutariuszem w l po\u0142owie XVI w. by\u0142 Jan Kobyle\u0144ski, a w\nXVII w. dzier\u017cawi\u0142y go rodziny: Kochanowskich, Molskich i\nKarnkowskich. Wsie kr\u00f3lewskie oddawane by\u0142y przez w\u0142adc\u0119 w\ndzier\u017caw\u0119 do\u017cywotni\u0105, w uznaniu zas\u0142ug obdarowywanego lub te\u017c w\ncelu pozyskania go do grona swych zwolennik\u00f3w.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Kokanin\npojawia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach po raz pierwszy w 1213 r., jako wie\u015b\nnale\u017c\u0105ca do tzw. d\u00f3br sto\u0142owych arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego. W\n1598 r. \u00f3wczesny arcybiskup i jednocze\u015bnie prymas Polski, Stanis\u0142aw\nKarnkowski, przekaza\u0142 go sprowadzonym przez siebie do Kalisza\njezuitom i uposa\u017cy\u0142 nim prowadzone przez nich kolegium. W\u0142asno\u015bci\u0105\nkaliskich jezuit\u00f3w by\u0142 tak\u017ce Skarszew (wcze\u015bniej znajduj\u0105cy \u0119 w\nr\u0119kach prywatnych), po\u015bwiadczony \u017ar\u00f3d\u0142owo po raz pierwszy w 1401\nr. Natomiast do maj\u0105tku kanonik\u00f3w regularnych latera\u0144skich w\nKaliszu nale\u017ca\u0142 Garzew (Gazewo).<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Pierwsze\ninformacje o wsiach prywatnych pochodz\u0105 z okresu \u015bredniowiecza.\nJedn\u0105 z takich miejscowo\u015bci s\u0105 Biernatki, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w\n\u017ar\u00f3d\u0142ach w 1399 r. W wieku XVI nale\u017c\u0105 one do rodziny\nBiernackich. W nast\u0119pnym stuleciu znajduj\u0105 si\u0119 w posiadaniu\nMiko\u0142ajewskich, p\u00f3\u017aniej Poni\u0144skich, a w 2 po\u0142owie XVIII w. ich\nw\u0142a\u015bcicielem zosta\u0142 Kajetan Radoli\u0144ski. Z kolei le\u017c\u0105cy na\nprawym brzegu rzeki Baw\u00f3\u0142, Goliszew, wspomniany w \u017ar\u00f3d\u0142ach\npisanych ju\u017c w 1333 r., w ko\u0144cu XV w. nale\u017ca\u0142 do Stanis\u0142awa\nDenowskiego. W nast\u0119pnych latach cz\u0119sto zmienia\u0142 on swych\nw\u0142a\u015bcicieli, kt\u00f3rymi byli: S\u0142uszkowscy (l po\u0142owa XVI w.),\nMiko\u0142ajewscy (od 1580 r.) oraz Radoli\u0144scy (od 1730 r.). Wspomniane\nju\u017c Z\u0142otniki Wielkie od ko\u0144ca XIII w., by\u0142y siedzib\u0105 rodu Nowina\n\u2013 Z\u0142otnickich. W XVI w. w\u0142a\u015bcicielami pobliskich Z\u0142otnik Ma\u0142ych\nbyli: Z\u0142otniccy, Parczewscy, Biernaccy i Gorzyccy, za\u015b Z\u0142otniki\nWielkie nale\u017ca\u0142y do Jana Z\u0142otnickiego. W 1685 r. obie te\nmiejscowo\u015bci przesz\u0142y w r\u0119ce rodziny Radoli\u0144skich. Do d\u00f3br\nprywatnych zalicza si\u0119 tak\u017ce wie\u015b D\u0119be (dawniej Dembe), kt\u00f3rej\nposesorami w latach 1555-1749 byli Miko\u0142ajewscy. P\u00f3\u017aniej \u2013 na\nskutek dzia\u0142\u00f3w rodzinnych \u2013 wie\u015b ta dosta\u0142a si\u0119 rodzinie\nLisieckich. Jank\u00f3w Goliszewski w XVI w. nale\u017ca\u0142 do maj\u0105tku\nZaremb\u00f3w z Kalinowy, a w 1730 r. sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105\nRadoli\u0144skich. W\u0142a\u015bcicielami Pi\u0105tku Ma\u0142ego i Wielkiego byli\nPi\u0105tkowscy, w Skarszewie (Skarschwo major) i Szkur\u0142atach siedzieli\nSkarszewscy, za\u015b w Skarszewku (Skarschewo minor) \u2013 Szyszkowscy. Z\nkolei w\u0142a\u015bcicielami \u017belazkowa, po\u015bwiadczonego \u017ar\u00f3d\u0142owo w 1348\nr., byli w XVI w. Siedleccy, p\u00f3\u017aniej Leszczy\u0144scy, a od 1680 r.\nRadoli\u0144scy. Natomiast wie\u015b Ciechni\u00f3w nale\u017ca\u0142a do rodziny\nBartodziejskich, za\u015b Czartki do Zaremb\u00f3w, od kt\u00f3rych odkupili je w\n1696 r. Radoli\u0144scy. Dobrami prywatnymi by\u0142y tak\u017ce Nied\u017awiady.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">W\nmiejscowo\u015bciach tych rozwija\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sie\u0107 parafialna.\nParafia w Goliszewie istnia\u0142a \u201cod niepami\u0119tnych czas\u00f3w\u201d, ale w\nXVI w. przeniesiono j\u0105 do Z\u0142otnik Wielkich, sk\u0105d powr\u00f3ci\u0142a na\nswoje dawne miejsce w 1840 r. W D\u0119bem istnia\u0142a wprawdzie \u201cod\ndawnego czasu\u2026 kaplica prywatna.. \u201c, ale jednak sama wie\u015b\nwchodzi\u0142a w sk\u0142ad parafii w Kamieniu. Jednak\u017ce, \u201cgdy ko\u015bci\u00f3\u0142\nw Kamieniu przez heretyk\u00f3w wydartym katolikom zosta\u0142\u2026\u201d\narcybiskup gnie\u017anie\u0144ski w 1600 r. siedzib\u0119 parafii przeni\u00f3s\u0142 do\nD\u0119bego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny, bogato uposa\u017cony \u201cz dawien dawna\u201d\nistnia\u0142 tak\u017ce w Kokaninie. W Tykad\u0142owie w 1759 r. pobudowano na\nmiejscu starego, si\u0119gaj\u0105cego XIV w., nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany,\nkt\u00f3ry w latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia zast\u0105pi\u0142\nbudynek murowany. W Zborowie ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny po\u015bwiadczony jest\nw XV-XVIII w., ale p\u00f3\u017aniej parafi\u0119 t\u0105 zlikwidowano i przy\u0142\u0105czono\ndo parafii w D\u0119bem. Podobna sytuacja istnia\u0142a w Z\u0142otnikach, w\nprzypadku kt\u00f3rych dawna pi\u0119tnastowieczna \u015bwi\u0105tynia wesz\u0142a w\np\u00f3\u017aniejszym okresie w sk\u0142ad parafii w Goliszewie. Samodzielna\n\u015bwi\u0105tynia parafialna istnia\u0142a tak\u017ce od XV w. w Russowie, jednak z\npowodu szczup\u0142ych dochod\u00f3w w\u0142\u0105czono j\u0105 w XVIII w. do w\nTykad\u0142ow\u0142e. Pierwotnie tereny te nale\u017ca\u0142y do archidiakonatu\nkaliskiego archidiecezji gnie\u017anie\u0144skiej, ale p\u00f3\u017aniej, gdy na\nmiejsce archidiakonat\u00f3w utworzono dekanaty, w\u0142\u0105czono je w obr\u0119b\ndekanatu stawiszy\u0144skiego. Przynale\u017cno\u015b\u0107 ta utrzymana zosta\u0142a\ntak\u017ce i w nast\u0119pnych latach \u2013 w okresie istnienia diecezji\nkujawsko-kaliskiej (od 1818 r.) oraz w\u0142oc\u0142awskiej (od 1925 r.).\nObecnie \u2013 od momentu utworzenia w 1992 r. diecezji kaliskiej \u2013\nterytorium to nale\u017cy do trzech dekanat\u00f3w: kaliskiego I,\nstawiszy\u0144skiego i ko\u017ami\u0144skiego.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Wieki\nXVI i XVII by\u0142y okresem intensywnego rozwoju gospodarczego ca\u0142ej\nWielkopolski. Rozwija\u0142y si\u0119 folwarki, ale z koniunktury na polskie\nzbo\u017ce korzystali tak\u017ce ch\u0142opi. Jednak\u017ce potop szwedzki oraz wojny\ntocz\u0105ce si\u0119 na pocz\u0105tku XVIII w., spowodowa\u0142y upadek gospodarczy\ntych teren\u00f3w.(zniszczenie \u017belazkowa i pobliskich okolic w okresie\nwojny pomocnej). Ponowne odrodzenie i rozkwit gospodarczy ziemi\n\u017celazkowskiej przypada na 2 po\u0142ow\u0119 XVIII w. Tw\u00f3rcami tej\npomy\u015blno\u015bci byli Radoli\u0144scy, kt\u00f3rzy w swoim r\u0119ku skupili\nwi\u0119kszo\u015b\u0107 wsi po\u0142o\u017conych wok\u00f3\u0142 \u017belazkowa. Pod koniec XVIII w.\ngruntownemu remontowi, pod okiem architekta Fryderyka Alberta\nLessela, poddano dw\u00f3r w \u017belazkowie. Prze\u0142om XVIII i XIX stulecia\nprzyni\u00f3s\u0142 jednak za\u0142amanie si\u0119 pa\u0144stwowo\u015bci polskiej, nowe\nnadzieje i rych\u0142e rozczarowania. Okoliczna szlachta masowo\nuczestniczy\u0142a w 1794 r. w powstaniu \u015bciuszkowskim, wspiera\u0142a\np\u00f3\u017aniej Napoleona, jednak\u017ce w lutym 1813 r. by\u0142a \u015bwiadkiem\nkl\u0119ski wojsk napoleo\u0144skich (oddzia\u0142\u00f3w saskich dowodzonych przez\ngenera\u0142a Reyniera oraz wspieraj\u0105cych je grup pospolitego ruszenia\nkierowanych przez Biemackiego) w potyczce z Kozakami pod Kokaninem.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Czasy\nKr\u00f3lestwa Kongresowego by\u0142y \u201c\u015bwietn\u0105 kart\u0105 z dziej\u00f3w\nprzemys\u0142u i rolnictwa polskiego\u201d. \u017belazk\u00f3w i okoliczne wsie\nwchodzi\u0142y w\u00f3wczas w sk\u0142ad powiatu kaliskiego (nale\u017c\u0105cego\nnajpierw do wojew\u00f3dztwa kaliskiego, a nast\u0119pnie \u2013 z kr\u00f3tk\u0105\nprzerw\u0105- do guberni kaliskiej), za\u015b siedzib\u0105 gminy by\u0142 dw\u00f3r w\nZ\u0142otnikach Wielkich (przeniesiony p\u00f3\u017aniej do Zborowa), bowiem\nw\u0142a\u015bciciel ziemski pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 w\u00f3jta. Zmieni\u0142a si\u0119 tak\u017ce\nsytuacja prawna ch\u0142op\u00f3w, bo ju\u017c Konstytucja Ksi\u0119stwa\nWarszawskiego z lipca 1807 r. zwolni\u0142a ich z podda\u0144stwa osobistego\ni s\u0105dowego. Uzupe\u0142niaj\u0105cy j\u0105 \u201cdekret grudniowy\u201d zezwala\u0142 na\nswobodne opuszczanie wsi, ale stwarza\u0142 jednocze\u015bnie prawne podstawy\nmasowych rug\u00f3w ch\u0142opskich. Niew\u0105tpliwie dla tych teren\u00f3w l po\u0142ow\u0119\nXIX w. uzna\u0107 nale\u017cy za okres doskona\u0142ego rozwoju. By\u0142 to czas\nRadoli\u0144skich. Najbogatszym ziemianinem w okolicy by\u0142 w\u00f3wczas syn\nKajetana Radoli\u0144skiego \u2013 Piotr, urodzony w 1760 r., szambelan\nkr\u00f3lewski, pose\u0142 na Sejm Czteroletni, p\u00f3\u017aniej marsza\u0142ek\nwojew\u00f3dztwa kaliskiego, o\u017ceniony z hrabiank\u0105 Tekl\u0105 Lanckoro\u0144sk\u0105.\nUmieraj\u0105c w 1823 r. pozostawi\u0142 on bardzo poka\u017any maj\u0105tek, kt\u00f3ry\nodziedziczy\u0142y po nim dzieci. Jego synowie otrzymali: Ludwik \u2013\n\u017belazk\u00f3w z \u201cdezertami\u201d (wsiami pustymi), Ciechni\u00f3w Ma\u0142y i\nDu\u017cy, Szarumin, Czartki, Zdzieniczki, D\u0119be, Biernatki oraz\nHollendry Dembskie (osad\u0119 zamieszkan\u0105 przez kolonist\u00f3w\nniemieckich), o \u0142\u0105cznej warto\u015bci 351 tysi\u0119cy z\u0142p.; Stanis\u0142aw \u2013\nZ\u0142otniki Wielkie i Ma\u0142e oraz Goliszew, wycenione \u0142\u0105cznie na 311\ntysi\u0119cy z\u0142p.; Roman \u2013 \u017berniki, Wyganki, Pi\u0105tek Wielki i Ma\u0142y,\nGarzew oraz Kurz\u0105, o warto\u015bci oszacowanej prawie na 259 tysi\u0119cy\nz\u0142p.: W\u0142odzimierz \u2013 Zbor\u00f3w, Ilmie (llno), Jank\u00f3w i Ko\u017al\u0105tk\u00f3w,\nwarte razem nieco ponad 327 tysi\u0119cy z\u0142p.; Aleksander \u2013 S\u0142ubice,\nBukowk\u0119, Oddzia\u0142, Grzmi\u0105ce, m\u0142yn s\u0142ubicki i tartak oraz m\u0142yn\nGrzymek, a tak\u017ce dobra znajduj\u0105ce si\u0119 w powiecie b\u0142o\u0144skim w\nguberni mazowieckiej. Z kolei wdowa po Piotrze, Tekla z\nLanckoro\u0144skich Radoli\u0144ska, mia\u0142a zapisane do\u017cywocie na\nposiad\u0142o\u015bciach syn\u00f3w. C\u00f3rki: Izabela, Marianna, J\u00f3zefa i Emma\notrzyma\u0142y natomiast powa\u017cne sumy posagowe, lokowane na maj\u0105tkach\nbraci. Po tym podziale d\u00f3br nieco p\u00f3\u017aniej dosz\u0142o do pewnych\nzmian. W 1830 r. Ludwik sprzeda\u0142 swoje prawa do spadku po matce, a\nsam zamieszka\u0142 w Kaliszu utrzymuj\u0105c si\u0119 \u201cz w\u0142asnych fundusz\u00f3w\u201d.\nZ kolei Tekla Radoli\u0144ska w 1838 r. zamieni\u0142a kupione od Ludwika\ndobra na te, kt\u00f3re posiada\u0142 Aleksander.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Radoli\u0144scy\nprowadzili typow\u0105 gospodark\u0119 ekspansywn\u0105, zwi\u0119kszaj\u0105c wymiar\npa\u0144szczyzny i powi\u0119kszaj\u0105c obszar folwark\u00f3w poprzez dokonywanie\nrug\u00f3w. Doprowadzi\u0142o to do wniesienia, przez w\u0142o\u015bcian z d\u00f3br\nCzartki, skargi do Naczelnika Powiatu Kaliskiego. Po jej rozpatrzeniu\nwydany zosta\u0142 7 maja 1846 r. ukaz carski zabraniaj\u0105cy dalszego\nrugowania z ziemi ch\u0142op\u00f3w posiadaj\u0105cych wi\u0119cej ni\u017c 3 morgi\ngruntu. Powinno\u015bci ka\u017cdego ch\u0142opa i przys\u0142uguj\u0105ce mu prawa\nspisano w tzw. prestacyjnych. Na terenie gminy dominowa\u0142a uprawa 4\nzb\u00f3\u017c: \u017cyta, owsa, j\u0119czmienia i pszenicy. W po\u0142owie XIX w.\nnast\u0105pi\u0142o rozszerzenie uprawy ro\u015blin okopowych, pastewnych i\nprzemys\u0142owych. Donios\u0142e znaczenie spo\u0142eczno-ekonomiczne mia\u0142o\ntak\u017ce upowszechnienie uprawy polowej ziemniak\u00f3w \u2013 zar\u00f3wno w\nfolwarkach jak i gospodarstwach ch\u0142opskich. Stanowi\u0142y one\npodstawowe po\u017cywienie ch\u0142op\u00f3w, s\u0142u\u017cy\u0142y jako karma dla zwierz\u0105t\ndomowych, a tak\u017ce sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym surowcem do produkcji w\u00f3dki.\nSkromniej rozwija\u0142a si\u0119 natomiast uprawa burak\u00f3w cukrowych i\npastewnych, zwi\u0119kszono za\u015b area\u0142 uprawy ro\u015blin motylkowych,\nprzede wszystkim koniczyny. W gospodarstwach ch\u0142opskich du\u017ce\nznaczenie mia\u0142a tak\u017ce w l po\u0142owie XIX w. uprawa lnu, co zwi\u0105zane\nby\u0142o z domowym wyrobem p\u0142\u00f3tna. Podstawow\u0105 si\u0142\u0119 poci\u0105gow\u0105 w\ngospodarstwach ch\u0142opskich stanowi\u0142y wo\u0142y, jednak\u017ce ju\u017c w 2\npo\u0142owie XIX w. dosz\u0142o do ich zamiany na znacznie szybsze i\nwydajniejsze konie. W swych maj\u0105tkach ziemskich Radoli\u0144scy\nprowadzili te\u017c hodowl\u0119 owiec (we\u0142n\u0119 sprzedawano fabrykom\nw\u0142\u00f3kienniczym) oraz stadniny koni. Handlowali zbo\u017cem i drzewem z\nkupcami \u017cydowskimi \u2013 Redlichem, Mamrothem i Kempnerem oraz\nutrzymywali kontakty handlowe z kaliskimi fabrykantami: Repphanem i\nFiedlerem. Roman Radoli\u0144ski za\u0142o\u017cy\u0142 wsp\u00f3lnie z J\u00f3zefem\nJab\u0142kowskim i Aleksandrem Skupie\u0144skim Dom Handlowo-Kommisowy\nRolnik\u00f3w Kaliskich, maj\u0105cy obraca\u0107 p\u0142odami rolnymi. W\u0142a\u015bciciele\nwi\u0119kszo\u015bci d\u00f3br w powiecie kaliskim nale\u017celi do Towarzystwa\nKredytowego Ziemskiego, kt\u00f3re wspiera\u0142o tanim kredytem polskie\nziemia\u0144stwo. Maj\u0105tki rodziny Radoli\u0144skich (mimo chwilowych\nniepowodze\u0144 kredytowo-finansowych) by\u0142y bardzo dobrze prowadzone, o\nczym \u015bwiadczy opis d\u00f3br Z\u0142otniki Wielkie, zamieszczony w\n\u201cBibliotece Warszawskiej\u201d z 1848 r. Czytamy w nim m.in., \u017ce:\n\u201c\u2026Wie\u015b Z\u0142otniki w\u0142asno\u015b\u0107 p. Radoli\u0144skiego, o 2 mile od\nKalisza, posiada wyborne grunta, o czem z obfitych plon\u00f3w \u0142atwo\nprzekona\u0107 si\u0119 by\u0142o mo\u017cna; jarzyna a mianowicie owies tak wyr\u00f3s\u0142,\n\u017ce podobnego nigdzie si\u0119 nam nie zdarzy\u0142o widzie\u0107 (\u2026)\nzabudowania gospodarskie jak zwykle w kaliskiem bardzo porz\u0105dne\u2026\n\u201c.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Jednak\n\u017ce z czasem, wskutek dzia\u0142\u00f3w rodzinnych i sprzeda\u017cy maj\u0105tk\u00f3w,\ndomena Radoli\u0144skich uleg\u0142a uszczupleniu. W 1838 r. w\u0142a\u015bcicielem\nwsi D\u0119be zosta\u0142 Jan Kar\u015bnicki, Zbor\u00f3w przeszed\u0142 na Garczy\u0144skich,\n\u017belazk\u00f3w na Rado\u0144skich, za\u015b Z\u0142otniki na Wyganowskich. W 2\npo\u0142owie XIX w. Biernatki i D\u0119be wesz\u0142y w posiadanie Repphana, a\nnieco p\u00f3\u017aniej obj\u0105\u0142 je Deutschmann. Z kolei cz\u0119\u015b\u0107 Kokanina\nkupi\u0142 kaliski fabrykant koronek Fraenkel. Pod koniec XIX stulecia\n\u017caden z posiadanych wcze\u015bniej maj\u0105tk\u00f3w Radoli\u0144skich nie\npozostawa\u0142 ju\u017c w r\u0119kach ich m\u0119skich potomk\u00f3w.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Natomiast\nwsie b\u0119d\u0105ce w XVII i XVIII w. w posiadaniu jezuit\u00f3w, po kasacie\nzakonu w 1773 r. powi\u0119kszy\u0142y dobra Komisji Edukacji Narodowej. W\nXIX w. dzier\u017cawcy tych wsi p\u0142acili specjalne podatki na fundusz\nszkolny. Po reformie uw\u0142aszczeniowej z 1864 r. zmieni\u0142 si\u0119 obraz\nwsi \u2013 zniesiono pa\u0144szczyzn\u0119, ch\u0142opi otrzymali ziemie na w\u0142asno\u015b\u0107\n(sp\u0142acali otrzyman\u0105 ziemi\u0119 w postaci podwy\u017cszonego podatku, kt\u00f3ry\nwsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 tzw. fundusz indemnizacyjny, zabezpieczaj\u0105cy\nroszczenia szlachty), utrzymano prawo ch\u0142op\u00f3w do korzystanie z\nserwitut\u00f3w, a ci kt\u00f3rzy nie byli w stanie jej wykupi\u0107 pracowali\njako wyrobnicy na egzystuj\u0105cych jak dawniej folwarkach. Z\nwydzielonych cz\u0119\u015bci wi\u0119kszych folwark\u00f3w tworzy\u0142y si\u0119 nowe\nosady, kt\u00f3re nabywali ch\u0142opi \u2013 w ten spos\u00f3b powsta\u0142y np.:\nKolonia Skarszewek i Kolonia Kokanin. Nowe wsie zak\u0142adano tak\u017ce na\ntzw. rudunkach (tereny po wyci\u0119ciu lasu) \u2013 np. wie\u015b Strugi.\nPowoli otwierano wiejskie szk\u00f3\u0142ki (w 2 po\u0142owie XIX w.) utrzymywane\nprzez w\u0142a\u015bciciela ziemskiego (Z\u0142otniki Wielkie, Bork\u00f3w, Hollendry\nDembskie) i gminy wyznaniowe (szko\u0142a ewangelicka w Z\u0142otnikach\nWielkich). W latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku powsta\u0142a\nStra\u017c Po\u017carna (Z\u0142otniki Wielkie), a w Goliszewie na pocz\u0105tku XX\nw., z inicjatywy ks. Adama Wolskiego, otwarto ochronk\u0119 dla dzieci\noraz szko\u0142\u0119 rzemie\u015blnicz\u0105 dla ch\u0142opc\u00f3w i dziewcz\u0105t \u2013\ninstytucje dzia\u0142aj\u0105ce pod opiek\u0105 Polskiej Macierzy Szkolnej.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Pierwsza\nwojna \u015bwiatowa przynios\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a z ni\u0105 nie\u015bmia\u0142e\npr\u00f3by reformy rolnej i dalsze trwanie relikt\u00f3w dawnej \u015bwietno\u015bci.\nZiemia kaliska wesz\u0142a w sk\u0142ad wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego, a \u017belazk\u00f3w\ni okoliczne miejscowo\u015bci nale\u017ca\u0142 do gminy Zbor\u00f3w.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">W\nczasie II \u015bwiatowej maj\u0105tkami zarz\u0105dzali niemieccy administratorzy\n\u2013 w \u017belazkowie funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 Knobloch. Z tego te\u017c okresu\npochodz\u0105 dwa miejsca strace\u0144 zlokalizowane na terenie interesuj\u0105cej\nnas gminy \u2013 w okolicach Skarszewa. Pierwsze z nich znajduje si\u0119 na\np\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d od wsi, w lesie ci\u0105gn\u0105cym si\u0119 w stron\u0119\nBiernatek. W dniach 10-12 pa\u017adziernika 1941 r. hitlerowcy\nzamordowali tu 125 \u017byd\u00f3w, przywiezionych z Kalisza samochodem\nprzystosowanym do trucia spalinami. Osoby jeszcze \u017cyj\u0105ce dobito na\nmiejscu. Prochy ofiar ekshumowano w 1946 r. i pochowano na cmentarzu\n\u017cydowskim w Kaliszu (przy ul. Podmiejskiej). Natomiast drugie z tych\nmiejsc usytuowane jest w lesie, przy drodze prowadz\u0105cej do\nRo\u017cd\u017ca\u0142\u00f3w. W po\u0142owie stycznia 1945 r. zamordowano tu 60 cz\u0142onk\u00f3w\nruchu oporu z Kalisza i Ostrowa Wielkopolskiego (narodowo\u015bci\nniemieckiej; 16 stycznia \u2013 5 os\u00f3b, a trzy dni p\u00f3\u017aniej 55 os\u00f3b),\nskazanych na kar\u0119 \u015bmierci wyrokiem S\u0105du Ludowego w Berlinie z\ngrudnia 1944 r. Ofiary ekshumowano w marcu 1945 r. i pochowano na\ncmentarzach w: Kaliszu, D\u0119bem, Wysocku Wielkim i Nowych\nSkalmierzycach.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Przemiany\njakie dokona\u0142y si\u0119 po II wojnie \u015bwiatowej ca\u0142kowicie zmieni\u0142y\nobraz gminy. Wielkie maj\u0105tki ziemskie w my\u015bl dekretu o reformie\nrolnej rozparcelowano, obdzielaj\u0105c ziemi\u0105 okolicznych bezrolnych i\nma\u0142orolnych ch\u0142op\u00f3w oraz tworz\u0105c Pa\u0144stwowe Gospodarstwa Rolne.\nGmina przenosi\u0142a kilkakrotnie swoj\u0105 siedzib\u0119 \u2013 najpierw mie\u015bci\u0142a\nsi\u0119 w Zborowie, p\u00f3\u017aniej w Tykad\u0142owie, by wreszcie na sta\u0142e\nulokowa\u0107 si\u0119 w zabytkowym pa\u0142acyku Radoli\u0144skich w \u017belazkowie.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n&nbsp;<\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\"><b>Osadnictwo<\/b><\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n&nbsp;<\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Obszar\nobejmuj\u0105cy swym zasi\u0119giem tereny wchodz\u0105ce obecnie w sk\u0142ad gminy\n\u017belazk\u00f3w, do pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych XX wieku nie by\u0142 w\nzasadzie dok\u0142adniej penetrowany przez archeolog\u00f3w. Dlatego te\u017c\nnasza wiedza na temat osadnictwa pradziejowego i\nwczesno\u015bredniowiecznego tego terenu by\u0142a nadzwyczaj skromna i\nbazowa\u0142a wy\u0142\u0105cznie na informacjach dotycz\u0105cych kilku lu\u017anych,\nprzypadkowych odkry\u0107 dokonanych w trakcie r\u00f3\u017cnorodnych prac\nrolnych i budowlanych. W ci\u0105gu ostatnich pi\u0119tnastu lat stan ten\nuleg\u0142 jednak bardzo znacznej poprawie. Sta\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki\nprzeprowadzeniu w okolicach \u017belazkowa bada\u0144 powierzchniowych\nrealizowanych w ramach og\u00f3lnopolskiej akcji Archeologicznego Zdj\u0119cia\nPolski (AZP). Dzia\u0142ania te, poprzedzone dok\u0142adnymi kwerendami\narchiwalnymi, muzealnymi i bibliograficznymi, polega\u0142y na\nszczeg\u00f3\u0142owej penetracji terenu, w wyniku kt\u00f3rej zewidencjonowano\nwszelkie materia\u0142y kulturowe wydobywane na powierzchni\u0119 ziemi w\ntrakcie prac rolnych, okre\u015blono ich przynale\u017cno\u015b\u0107 kulturow\u0105 i\nchronologiczn\u0105, a miejsca ich znalezienia precyzyjnie zlokalizowano\nna mapach (w skali 1:25.000 i 1:10.000).<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">W\nwyniku tych prac zweryfikowano wi\u0119kszo\u015b\u0107 dawnych informacji o\nznaleziskach pochodz\u0105cych z czas\u00f3w pradziejowych oraz odkryto wiele\nnowych, dotychczas nie znanych stanowisk archeologicznych. z\ninteresuj\u0105cego nas terenu znamy 127 stanowisk, na kt\u00f3rych wyst\u0105pi\u0142o\n166 znalezisk kulturowo-chronologicznych. Szczeg\u00f3\u0142owe rezultaty\nbada\u0144AZP przedstawione zosta\u0142y w tabeli, a lokalizacja\nnajwa\u017cniejszych(pod wzgl\u0119dem poznawczym) ukazana na za\u0142\u0105czonej\nmapce.obraz dokona\u0144 archeologicznych w rejonie \u017belazkowa by\u0142 pe\u0142ny\nwspomnie\u0107 \u00f3wnie\u017c nale\u017cy o badaniach jakimi obj\u0119to trzy nasypy\nziemne (kopce) znajduj\u0105ce si\u0119 w Goliszewie, D\u0119bem i Z\u0142otnikach\nWielkich. z nich po\u0142o\u017cony jest nad rzek\u0105 Baw\u00f3\u0142 (Czarna Struga),\noko\u0142o 600 metr\u00f3w na zach\u00f3d od zabudowa\u0144 wsi. W starszej\nliteraturze identyfikowany on by\u0142 jako pozosta\u0142o\u015bci grodu\nwczesno\u015bredniowiecznego pochodz\u0105cego z XII-XIII wieku i prawie\nca\u0142kowicie zniszczonego przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Jednak\nbadania weryfikacyjne tego obiektu, przeprowadzone w 1987 r. przez\nG.Teske wykaza\u0142y (pomimo braku ruchomego materia\u0142u zabytkowego), \u017ce\njest on znacznie \u00f3\u017aniejszy i nale\u017cy go \u0142\u0105czy\u0107 z okresem\nnowo\u017cytnym. Znajdowa\u0142 si\u0119 tam wzniesiony na prze\u0142omie XVI i XVII\nwieku (na kopcu o podstawie oko\u0142o 65\u00d790 metr\u00f3w i wysoko\u015bci oko\u0142o\n3-4 metr\u00f3w) drewniany dw\u00f3r z towarzysz\u0105c\u0105 mu zabudow\u0105\ngospodarcz\u0105, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zast\u0105pi\u0142y zabudowania murowane,\nzamienione w XVIII wieku na \u201clamus\u201d. Obiekt ten z tego w\u0142a\u015bnie\nczasu znany jest nam stosunkowo dok\u0142adnie dzi\u0119ki inwentarzowi\nzapisanemu w 1725 r. w kaliskiej ksi\u0119dze grodzkiej. kolei w\nmiejscowo\u015bci D\u0119be (w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci wsi, przy\ndrodze polnej prowadz\u0105cej od szosy D\u0119be-Frankowica do zabudowa\u0144\nStacji Hodowli Ro\u015blin) znajduje si\u0119 silnie zniszczony w latach\nsiedemdziesi\u0105tych naszego stulecia nasyp ziemny o \u015brednicy oko\u0142o\n25 metr\u00f3w i wysoko\u015bci oko\u0142o 1,5 metra. Jego weryfikacj\u0119\nprzeprowadzili w 1983 r. K.J.Splittowie, stwierdzaj\u0105c dwie fazy\nu\u017cytkowania tego obiektu. W pierwszej z nich, datowanej na XIV-XV\nwiek, w centrum kopca znajdowa\u0142a si\u0119 bli\u017cej nieokre\u015blona\nkonstrukcja drewniana (budynek mieszkalny ?), za\u015b w drugiej,\nprzypadaj\u0105cej na okres od prze\u0142omu XVI i XVII wieku do ko\u0144ca XVII\nwieku, mie\u015bci\u0142 si\u0119 tam murowany dw\u00f3r. trzeci ze wspomnianych\nnasyp\u00f3w odkryty zosta\u0142 w 1989 r. i zbadany rok p\u00f3\u017aniej przez\nG.Teske i J.Tomal\u0119. Znajduje si\u0119 on na niewielkiej wysepce\nusytuowanej na stawie po\u0142o\u017conym oko\u0142o 300 metr\u00f3w na\np\u00f3\u0142nocny-zach\u00f3d od zabudowa\u0144 miejscowego PGR-u. W trakcie jego\nbada\u0144 ustalono, \u017ce na kulminacji nasypu (o \u015brednicy podstawy oko\u0142o\n20 metr\u00f3w i wysoko\u015bci oko\u0142o 3,5 metra) znajdowa\u0142 si\u0119 drewniany\ndw\u00f3r (podpiwniczony w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci), kt\u00f3ry\nfunkcjonowa\u0142 w XVII wieku i zosta\u0142 rozebrany na prze\u0142omie XVII i\nXVIII stulecia. \u017c na terenie gminy \u017belazk\u00f3w do tej pory nie\nprzeprowadzono na \u017cadnym z odkrytych stanowisk stacjonarnych bada\u0144\narcheologicznych, to jednak opieraj\u0105c si\u0119 na wynikach AZP oraz\nanalogiach pochodz\u0105cych z pobliskich okolic mo\u017cemy przedstawi\u0107\nponi\u017cej og\u00f3lny zarys najdawniejszych dziej\u00f3w tego terenu. \u015blady\nosadnictwa w rejonie \u017belazkowa, potwierdzaj\u0105ce osiedlanie si\u0119 tu\ngrup ludzkich, pochodz\u0105 ze schy\u0142kowego okresu epoki kamienia,\nzwanego neolitem i datowanego na lata oko\u0142o 4200-1800 p.n.e.\nZdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich (zw\u0142aszcza D\u0119be, Kolonia Skarszewek\ni Kolonia \u017belazk\u00f3w) przypisywana jest ludno\u015bci kultury puchar\u00f3w\nlejkowatych. Jej nazwa pochodzi od przewodniej formy ceramicznej \u2013\npuchara z silnie, lejkowato rozchylon\u0105 szyjk\u0105. Przedstawiciele tej\nkultury \u2013 zajmuj\u0105cy si\u0119 przede wszystkim hodowl\u0105 zwierz\u0105t, ale\npo\u015bwi\u0119caj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c sporo czasu na kopieniacz\u0105 upraw\u0119 roli \u2013\nprzybyli na ten teren z obszaru Ni\u017cu P\u00f3\u0142nocnoeuropejskiego i\nprzebywali tu oko\u0142o lat 2600-2500 p.n.e. \u015alady ich kr\u00f3tkotrwa\u0142ego,\nby\u0107 mo\u017ce sezonowego osadnictwa w rejonie \u017belazkowa nie s\u0105\nwprawdzie zbyt liczne, ale z pewno\u015bci\u0105 wystarczaj\u0105, by potwierdzi\u0107\nich pobyt, zw\u0142aszcza w pobli\u017cu ciek\u00f3w wodnych.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Znaczna\nintensyfikacja osadnicza interesuj\u0105cego nas obszaru nast\u0105pi\u0142a pod\nkoniec epoki br\u0105zu, gdy oko\u0142o 800 r. p.n.e. rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 tu\nrozwija\u0107 osadnictwo ludno\u015bci kultury \u0142u\u017cyckiej stanowi\u0105cej od\u0142am\nwielkiego zespo\u0142u kulturowego, okre\u015blanego kr\u0119gu p\u00f3l\npopielnicowych. Jego wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 by\u0142 prawie powszechny\ncia\u0142opalny obrz\u0105dek pogrzebowy, d\u0142ugotrwa\u0142e u\u017cytkowanie\nrozleg\u0142ych, p\u0142askich cmentarzysk oraz wysoki udzia\u0142 ceramiki w\nwyposa\u017ceniu grobowym. Przedstawiciele ludno\u015bci zaliczanej do\nr\u00f3\u017cnych kultur i grup lokalnych, wchodz\u0105cych w sk\u0142ad tego\nzespo\u0142u, przyczynili si\u0119 do unifikacji kulturowej znacznych po\u0142aci\nEuropy \u015brodkowej. Na terenie Wielkopolski kultura \u0142u\u017cycka\nrozwija\u0142a si\u0119 prawie przez tysi\u0105c lat (od oko\u0142o 1200 do 300 r.\np.n.e.).<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Gospodarka\nplemion \u201c\u0142u\u017cyckich\u201d oparta by\u0142a \u2013 w epoce br\u0105zu, a tak\u017ce i\nw pierwszych okresach epoki \u017celaza (okres halsztacki oraz pocz\u0105tkowe\nlata okresu wczesnolate\u0144skiego) \u2013 na chowie zwierz\u0105t i uprawie\nziemi, przy czym dotychczasowe prymitywne, kopieniacze sposoby jej\nu\u017cytkowania zast\u0119powa\u0142a teraz, coraz powszechniejsza, prymitywna\norka. Osiedla ludno\u015bci kultury \u0142u\u017cyckiej by\u0142y niewielkie i\nsk\u0142ada\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z kilku rodzinnych dom\u00f3w na og\u00f3\u0142\nnaziemnych, chocia\u017c cz\u0119sto zdarza\u0142y si\u0119 tak\u017ce i p\u00f3\u0142ziemianki.\nZaj\u0119cia rzemie\u015blnicze przedstawicieli tej kultury (garncarstwo,\nmetalurgia \u2013 najpierw br\u0105zu, a p\u00f3\u017aniej \u017celaza oraz obr\u00f3bka\nrogu i ko\u015bci) sta\u0142y na bardzo wysokim poziomie, o czym \u015bwiadcz\u0105\ndobitnie r\u00f3\u017cnorodne znaleziska. Istotn\u0105 rol\u0119 w\u015br\u00f3d zaj\u0119\u0107 tych\nplemion odgrywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c wymiana handlowa, nie ograniczaj\u0105ca si\u0119\nwy\u0142\u0105cznie do lokalnej, ale obejmuj\u0105ca te\u017c handel o znacznie\ndalszym zasi\u0119gu (nawet z terenami po\u0142o\u017conymi nad Morzem\nCzerwonym). Na interesuj\u0105cym nas terenie ludno\u015b\u0107 kultury \u0142u\u017cyckiej\npozostawi\u0142a po sobie liczne \u015blady swego pobytu, w postaci\npozosta\u0142o\u015bci obozowisk, osad oraz rozleg\u0142ych, p\u0142askich\ncmentarzysk (odkrytych m.in. w Biernatkach, Florentynie i Garzewie),\ndatowanych w generalnym uj\u0119ciu na lata od oko\u0142o 800 do 400 p.n.e. W\npo\u0142owie IV stulecia p.n.e. nie tylko w okolicach \u017belazkowa\nnast\u0105pi\u0142o za\u0142amanie si\u0119 osadnictwa ludno\u015bci kultury \u0142u\u017cyckiej.\nSpowodowane to by\u0142o pogorszeniem si\u0119 \u00f3wczesnego klimatu,\npodniesieniem poziomu w\u00f3d, a przede wszystkim migracj\u0105 z Pomorza\nludno\u015bci okre\u015blanej mianem kultury pomorskiej (powsta\u0142ej na bazie\ngrupy kaszubskiej kultury \u0142u\u017cyckiej pod wp\u0142ywem oddzia\u0142ywa\u0144\netruskich), kt\u00f3rej stanowiska (cmentarzyska z wielopopielnicowymi\ngrobami rodzinnymi) odkryte zosta\u0142y w Skarszewie, Z\u0142otnikach\nWielkich i \u017belazkowie.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Po\nkr\u00f3tkotrwa\u0142ym os\u0142abieniu sieci osadniczej (w okresie oko\u0142o lat\n250-150 p.n.e.) ponownie ulega ona intensyfikacji na pocz\u0105tku tzw.\nokresu wp\u0142yw\u00f3w kultury prowincjonalnorzymskiej i stale rozwija si\u0119\na\u017c do IV wieku n.e. Na interesuj\u0105cym nas obszarze Ziemi\n\u017belazkowskiej zarejestrowano z tego okresu 66 stanowisk,\npochodz\u0105cych g\u0142\u00f3wnie z I-III w. n.e. (najwa\u017cniejsze z nich\nodkryto w: D\u0119bem, Florentynie, Garzewie, Skarszewie, Skarszewku,\nSzkur\u0142atach, Zborowie i Z\u0142otnikach Wielkich). Wszystkie one\nreprezentuj\u0105 pozosta\u0142o\u015bci osad i cmentarzysk ludno\u015bci kultury\nprzeworskiej i wchodz\u0105 w sk\u0142ad rozleg\u0142ego skupiska osadniczego,\nkt\u00f3re identyfikowa\u0107 mo\u017cna jako przypuszczalne terytorium\nplemienne. Obszar zajmowany i u\u017cytkowany przez to plemi\u0119\nobejmowa\u0142abym zasi\u0119giem okolice Kalisza (dorzecze \u015brodkowej Prosny\ni Sw\u0119drni) i charakteryzowa\u0142 si\u0119 dobrymi warunkami , zar\u00f3wno pod\nwzgl\u0119dem rolniczym (dogodne do uprawy gleby) i hodowlanym (liczne\n\u0142\u0105ki i lasy wykorzystywane do wypasu zwierz\u0105t), jak r\u00f3wnie\u017c i\ndla \u0142owiectwa oraz zbieractwa. Warto tu jeszcze doda\u0107, \u017ce rejon\nten obfitowa\u0142 w r\u00f3\u017cnorodne surowce \u2013 zw\u0142aszcza drewno\nwykorzystywane w celach budowlanych i na opa\u0142, glin\u0119 u\u017cywan\u0105 do\nprodukcji naczy\u0144 glinianych oraz rud\u0119 darniow\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do\nwytopu \u017celaza. Wyst\u0119powa\u0142y tu tak\u017ce liczne zwierz\u0119ta (g\u0142\u00f3wnie\nfuterkowe) dostarczaj\u0105ce sk\u00f3r i futer, kt\u00f3re stanowi\u0142y zapewne\njeden z podstawowych przedmiot\u00f3w handlu i jednocze\u015bnie \u017ar\u00f3d\u0142o\nstosunkowo wysokiej zamo\u017cno\u015bci miejscowej ludno\u015bci, do kt\u00f3rej\nprzyczynia\u0142y si\u0119 te\u017c nowe sposoby uprawy roli przy u\u017cyciu rad\u0142a\ni zastosowaniu p\u0142odozmianu, przypuszczalnego nawo\u017cenia i ugorowania\np\u00f3l.<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">By\u0107\nmo\u017ce plemi\u0119 to, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzili tak\u017ce \u00f3wcze\u015bni\nmieszka\u0144cy regionu \u017celazkowskiego, identyfikowa\u0107 mo\u017cna z\nHelisiami, wymienionymi w Germanii \u2013 dziele napisanym w 98 roku\nn.e. przez jednego z najwybitniejszych historyk\u00f3w rzymskich,\nPubliusa Corneliusa Tacyta. Nale\u017ca\u0142o ono, obok Hari\u00f3w, Helwekon\u00f3w,\nManim\u00f3w i Naharwal\u00f3w (zwanych te\u017c Nahanarwalami), do jednej z\ng\u0142\u00f3wnych grup zwi\u0105zku plemiennego Lugi\u00f3w, uto\u017csamianego przez\nwielu uczonych z ludno\u015bci\u0105 kultury przeworskiej. O zamo\u017cno\u015bci i\nznaczeniu tego skupiska osadniczego w pierwszych wiekach n.e.\n\u015bwiadcz\u0105 liczne importy pochodz\u0105ce z terytorium Cesarstwa\nRzymskiego. Jak wolno si\u0119 domy\u015bla\u0107 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w\u015br\u00f3d Helisi\u00f3w\nodgrywali mieszka\u0144cy okolic dzisiejszej miejscowo\u015bci D\u0119be. Odkryto\ntam bowiem, w drugiej po\u0142owie ubieg\u0142ego stulecia, jedyny znany z\nokolic Kalisza gr\u00f3b, zwany z racji swego bogatego wyposa\u017cenia\n\u201cksi\u0105\u017c\u0119cym\u201d. Reprezentuje on poch\u00f3wek cia\u0142opalny,\npopielnicowy i datowany jest na koniec I wieku n.e. W jego sk\u0142ad\nwchodzi\u0142y dwa naczynia gliniane oraz dwa cenne przedmioty\nimportowane z terenu imperium rzymskiego \u2013 czarka z r\u00f3\u017cnobarwnego\nszk\u0142a wykonana w technice \u201cmillefiori\u201d oraz br\u0105zowy, poz\u0142acany\nczerpak-rondelek z r\u0105czk\u0105 ozdobion\u0105 wyobra\u017ceniem Bachusa\ntrzymaj\u0105cego w d\u0142oniach winne grona. Poniewa\u017c nie dysponujemy\ndok\u0142adnymi opisami tego odkrycia, trudno obecnie ustali\u0107, czy s\u0105\nto wszystkie przedmioty, jakie towarzyszy\u0142y zmar\u0142emu pochowanemu w\ntym . Ale ju\u017c one zezwalaj\u0105 wysun\u0105\u0107 przypuszczenie, \u017ce zmar\u0142y\nten piastowa\u0142 jak\u0105\u015b wysok\u0105 funkcj\u0119 w miejscowej hierarchii\nspo\u0142ecznej (kap\u0142an lub cz\u0142onek arystokracji plemiennej).<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Po\nstopniowym zaniku osadnictwa ludno\u015bci kultury przeworskiej, na\nterenach ziem polskich nast\u0105pi\u0142 wyra\u017any regres kulturowy.\nSpowodowany on by\u0142 cz\u0119\u015bciowymi zniszczeniami z okresu w\u0119dr\u00f3wek\nlud\u00f3w (V w. n.e.) oraz post\u0119puj\u0105cym kryzysem gospodarczym b\u0119d\u0105cym\nnast\u0119pstwem pogorszenia si\u0119 warunk\u00f3w klimatycznych i za\u0142amania\ndotychczasowych struktur organizacyjnych \u00f3wczesnych spo\u0142eczno\u015bci.\nPo kilku wiekach przerwy teren dzisiejszej gminy \u017belazk\u00f3w ponownie\nzasiedlony zosta\u0142 \u2013 przez ludno\u015b\u0107 s\u0142owia\u0144sk\u0105 \u2013 w IX\/X wieku\ni przez nast\u0119pne stulecia jego wykorzystywanie sukcesywnie ros\u0142o, a\nsie\u0107 osadnicza zag\u0119szcza\u0142a si\u0119. \u015awiadcz\u0105 o tym dobitnie\nrezultaty bada\u0144 archeologicznych, w trakcie kt\u00f3rych odkryto \u0142\u0105cznie\n71 stanowisk (zw\u0142aszcza w D\u0119bem, Skarszewie i Szkur\u0142atach). 27\nspo\u015br\u00f3d nich datowanych jest na czasy od IX do XIII wieku, a 44\ndalsze pochodz\u0105 z lat obejmuj\u0105cych swym zasi\u0119giem trzy kolejne\nstulecia (XIV-XVI w.).<\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n&nbsp;<\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\"><b>Radoli\u0144scy\n&#8211; linia \u017celazkowska<\/b><\/font><\/font><\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n&nbsp;<\/p>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Radoli\u0144scy\nherbu Leszczyc pochodz\u0105 ze \u015bredniozamo\u017cnej szlachty\nwielkopolskiej, gniazdem kt\u00f3rych by\u0142a wie\u015b Radolin w powiecie\nkoni\u0144skim. Za\u0142o\u017cycielem linii \u017celazkowskiej by\u0142 Andrzej\nRadoli\u0144ski, kasztelanie krzywi\u0144ski, syn Andrzeja (pisarza\ngrodzkiego kaliskiego, surogata pozna\u0144skiego, kasztelana\nkrzywi\u0144skiego) i Katarzyny Mycielskiej. Dwukrotnie wchodzi\u0142 w\nzwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie \u2013 po raz pierwszy z Katarzyn\u0105 Borkowsk\u0105\nherbu Nowina, a drug\u0105 jego \u017con\u0105 by\u0142a Marianna Sarnowska herbu\nJastrz\u0119biec. W 1677 r. wskutek dzia\u0142\u00f3w rodzinnych otrzyma\u0142\nznaczny maj\u0105tek (Jarocin i okoliczne wsie), kt\u00f3ry w tym samym akcie\nodda\u0142 w do\u017cywocie swym rodzicom. By\u0107 mo\u017ce bracia (Wojciech,\nStanis\u0142aw i Jan) sp\u0142acili Andrzeja, bowiem ju\u017c w 1680 r. kupi\u0142 on\nod Kierzy\u0144skich \u017belazk\u00f3w (za 74 tysi\u0105ce z\u0142p.). W 1685 r.\npowi\u0119kszy\u0142 sw\u00f3j maj\u0105tek zakupuj\u0105c od Zygmunta Walewskiego\nZ\u0142otniki Ma\u0142e i Wielkie w powiecie kaliskim (za znaczn\u0105 sum\u0119\n43.300 z\u0142p.). Z kolei cztery lata p\u00f3\u017aniej naby\u0142 od swego brata\nWojciecha dw\u00f3r z placem w Kaliszu przy ulicy Grodzkiej (za 2.500\nz\u0142p.). W 1692 r. odkupi\u0142 od Morawskich cz\u0119\u015b\u0107 Ko\u017al\u0105tkowa (za\n7.750 z\u0142p.), a w 1696 r. Czartki \u2013 od Stanis\u0142awa z Kalinowy\nZaremby (za 29.500 z\u0142p.). Zmar\u0142 w 1708 r. w czasie panuj\u0105cej\nzarazy i pochowany zosta\u0142 w ufundowanym przez siebie ko\u015bciele w\nJarocinie. Jego syn Andrzej (z drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Mariann\u0105\nSarnowsk\u0105), w dokumencie z 1713 r. wyst\u0119powa\u0142 ju\u017c jako dziedzic\n\u017be, Z\u0142otnik Wielkich i Ma\u0142ych oraz innych d\u00f3br. Ten\u017ce Andrzej\no\u017ceni\u0142 si\u0119 w roku 1723 (uzyskawszy dyspens\u0119 papiesk\u0105) ze swoj\u0105\nsiostrzenic\u0105 Mariann\u0105 Kolonna Walewsk\u0105, c\u00f3rk\u0105 Zygmunta\nWalewskiego. Dobra otrzymane po ojcu powi\u0119kszy\u0142 o Jank\u00f3w\nGoliszewski nabyty od Franciszka \u0141ukasza Kurczewskiego w 1730 r. (za\n27 tysi\u0119cy z\u0142p.) i Goliszew (z prawem wyboru proboszcza) kupiony w\ntym\u017ce roku od spadkobiercy Miko\u0142ajewskich, Micha\u0142a Niwskiego (za\n58 tysi\u0119cy z\u0142p.). W 1750 r. na miejscu starego i zniszczonego\nko\u015bcio\u0142a w Goliszewie wybudowa\u0142 now\u0105 drewnian\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 z\ntrzema o\u0142tarzami. Data \u015bmierci Andrzeja Radoli\u0144skiego nie jest\npewna \u2013 zmar\u0142 oko\u0142o 1751 r. Jego maj\u0105tek oceniony zosta\u0142 na\n292.054 z\u0142p. Pozostawi\u0142 7 dzieci:<\/font><\/font><\/p>\n<ol><li><p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Kajetan\n\to \u017ceni\u0142 si\u0119 z Ma\u0142gorzat\u0105 \u0141ubie\u0144sk\u0105 herbu Pomian,<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Kunegunda\n\twysz\u0142a za Ludwika \u0141\u0105tkowskiego, spadkobierc\u0119 Ko\u017aminka,<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Konstancja\n\tpo\u015blubi\u0142a Jana Kolonn\u0119 Walewskiego, owdowiawszy ponownie wysz\u0142a\n\tza m\u0105\u017c za Stanis\u0142awa Poni\u0144skiego,<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Salomea\n\tpo\u015blubi\u0142a podwojewodzica kaliskiego Piotra Kurcewskiego,<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Antonina\n\tpo\u015blubi\u0142a Piotra Fundamenta Kar\u015bnickiego,<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Franciszka-Cherubina\n\tzosta\u0142a klarysk\u0105 w Wieluniu,<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Ignacy\n\tzmar\u0142 w wieku dzieci\u0119cym.<\/font><\/font><\/p>\n<\/li><\/ol>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Fortun\u0119\nojcowsk\u0105 odziedziczy\u0142 Kajetan, Rycerz Orderu \u015bw. Stanis\u0142awa,\nsyndyk apostolski, skarbnik pozna\u0144ski, wojski pozna\u0144ski i\npowi\u0119kszy\u0142 j\u0105 o dobra Biernatki, kt\u00f3re naby\u0142 oko\u0142o 1763 r. oraz\no Pi\u0105tek Ma\u0142y zakupiony rok p\u00f3\u017aniej za 21 tysi\u0119cy z\u0142p. W\ndrugiej po\u0142owie XVIII w. Kajetan \u2013 dzi\u0119ki zapobiegliwo\u015bci\nprzodk\u00f3w i swojej w\u0142asnej \u2013 by\u0142 maj\u0119tnym w\u0142a\u015bcicielem wielu\nwsi w powiecie kaliskim: Z\u0142otnik Ma\u0142ych i Wielkich, Goliszewa,\nBiematek, Wyganek, D\u0119be, \u017belazkowa, Ko\u017al\u0105tkowa, Zagorzyna i\nCzartek oraz cz\u0119\u015bci wsi: Zdzienniczek, Pi\u0105tku, Pami\u0119cina,\nRzegocina, Dojutrowa, Pruszkowa i Podlesia. W 1792 r. \u201c\u2026dobra swe\nZlotniki Ma\u0142e i Wielkie, Pi\u0105tek i inne w powiecie kaliskim synowi\nPiotrowi podkomorzemu JKMci i postowi na sejm warszawski za 220\ntysi\u0119cy z\u0142p. sprzedaje.. \u201c. Dobra ojcowskie odziedziczy\u0142 Piotr,\nurodzony w 1760 r., rycerz Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego, o\u017ceniony z Tekl\u0105\nz Brzezia, hrabiank\u0105 Lanckoro\u0144sk\u0105 herbu Zadora. Szybko rozpocz\u0105\u0142\nkarier\u0119 polityczn\u0105 i ju\u017c w 1782 r. mianowany zosta\u0142 szambelanem\nkr\u00f3lewskim, p\u00f3\u017aniej marsza\u0142kiem wojew\u00f3dztwa kaliskiego, a\nnast\u0119pnie powierzono mu mandat poselski na sejm 4-letni. 20 VIII\n1792 r. na sejmiku w \u015arodzie przyst\u0105pi\u0142 do Konfederacji\nTargowickiej, czego p\u00f3\u017aniej \u017ca\u0142owa\u0142. W 1806 r. pobi\u0142 Stanis\u0142awa\nPodbowicza, surogata i pra\u0142ata kaliskiego, uczestnika niedosz\u0142ej do\nskutku rozbi\u00f3rki ko\u015bcio\u0142a p.w. \u015bw. Miko\u0142aja w Kaliszu. W tym\u017ce\nroku, po rozbrojeniu za\u0142ogi pruskiej stacjonuj\u0105cej w Kaliszu,\nwszed\u0142 w sk\u0142ad kamery kaliskiej, kt\u00f3ra przej\u0119\u0142a od Prusak\u00f3w\nw\u0142adz\u0119. Zmar\u0142 w 1823 r. W testamencie zapisa\u0142 24 tysi\u0105ce z\u0142. na\nbudow\u0119 nowego ko\u015bcio\u0142a w Goliszewie. Uko\u0144czy\u0142a j\u0105 wdowa Tekla\nRadoli\u0144ska, kt\u00f3ra przeznaczy\u0142a na ten cel dodatkowe 50 tysi\u0119cy\nz\u0142p. Zmar\u0142a 12.01.1849 r. w Kaliszu i pochowana zosta\u0142a w\nGoliszewie. Z ma\u0142\u017ce\u0144stwa tego narodzi\u0142o si\u0119 9 dzieci:<\/font><\/font><\/p>\n<ol><li><p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Ludwik\n\turodzony w 1802 r. Studiowa\u0142 prawo na Uniwersytecie Warszawskim,\n\tkawaler malta\u0144ski. Odziedziczy\u0142 \u017belazk\u00f3w. Zmar\u0142 bezpotomnie we\n\tWroc\u0142awiu w 1850 r.<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Stanis\u0142aw\n\turodzony w \u017belazkowie w 1805 r. Szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 uko\u0144czy\u0142 w\n\tWarszawie w Konwikcie Pijar\u00f3w. Studiowa\u0142, tak jak brat Ludwik, na\n\tWydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.\n\tOdziedziczy\u0142 Goliszew, Z\u0142otniki Ma\u0142e i Wielkie. W m\u0142odo\u015bci \u2013\n\tzgodnie z tradycj\u0105 domu Radoli\u0144skich \u2013 du\u017co podr\u00f3\u017cowa\u0142 wraz\n\tz bratem Romanem. Jak podaje Edward Odyniec w swoich pami\u0119tnikach,\n\tzwiedzaj\u0105c w 1828 r. z Mickiewiczem dolin\u0119 Renu spotkali braci\n\t\u0144skich \u2013 \u201cbardzo mi\u0142ych i dobrze wychowanych m\u0142odzie\u0144c\u00f3w\u201d.\n\tStanis\u0142aw o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Malwin\u0105 hrabiank\u0105 Russock\u0105. Walczy\u0142 w\n\tpowstaniu listopadowym w armii gen. Umi\u0144skiego, bra\u0142 udzia\u0142 w\n\tpowstaniu 1863 r., a po j ego upadku musia\u0142 wyjecha\u0107 do Gniezna.\n\tPo powrocie zosta\u0142 aresztowany i jaki\u015b czas przebywa\u0142 w Cytadeli\n\tWarszawskiej. Bra\u0142 czynny udzia\u0142 w pracy spo\u0142ecznej. W 1835 r.\n\tby\u0142 radc\u0105 Dyrekcji Szczeg\u00f3\u0142owej Towarzystwa Kredytowego\n\tZiemskiego Wojew\u00f3dztwa Kaliskiego, a w latach 1860-1863 opiekunem\n\tprezyduj\u0105cym w powiecie kaliskim. Cz\u0142onek Towarzystwa Rolniczego.\n\tZmar\u0142 w Kaliszu.<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Roman\n\turodzi\u0142 si\u0119 5 IX 1806 r. w \u017belazkowie. Nauki pobiera\u0142 u Ojc\u00f3w\n\tPijar\u00f3w na \u017boliborzu w Warszawie. W latach 1828-1829 podr\u00f3\u017cowa\u0142\n\tz bratem Stanis\u0142awem do Szwajcarii, W\u0142och, Francji i Niemiec.\n\tOdziedziczy\u0142 Pi\u0105tek Ma\u0142y, Rychn\u00f3w, \u017bemiki, Wyganki i Garzew. W\n\tpowstaniu listopadowym walczy\u0142, podobnie jak brat, pod dow\u00f3dztwem\n\tgen. Umi\u0144skiego. Zosta\u0142 oficerem i we wrze\u015bniu 1831 r. odznaczono\n\tgo z\u0142otym Orderem Virtuti Militari. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Eugeni\u0105\n\tBiernack\u0105, wdow\u0105 po swym bracie W\u0142odzimierzu. By\u0142 inicjatorem\n\tza\u0142o\u017cenia w 1860 r. (obok J\u00f3zefa Jab\u0142kowskiego i Aleksandra\n\tSkupie\u0144skiego) Domu Handlowo-Komissowego Rolnik\u00f3w Kaliskich.\n\tSchorowany, zmar\u0142 bezpotomnie 12.09.1876 w L\u0105dku Zdroju i\n\tpochowany zosta\u0142 w Goliszewie.<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">W\u0142odzimierz\n\tTeofil urodzi\u0142 si\u0119 w Warszawie 28 IV 1810 r. W 1820 r. przyj\u0119ty\n\tzosta\u0142 do Korpusu Kadet\u00f3w w Kaliszu. Dziedzic Zborowa, Jankowa, i\n\tKo\u017al\u0105tkowa. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Eugeni\u0105 Biernack\u0105. Zmar\u0142\n\tbezpotomnie.<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Aleksander\n\turodzi\u0142 si\u0119 18IX 1816 r. w \u017belazkowie. Dziedzic S\u0142ubicy, Buk\u00f3wka\n\ti Grzmi\u0105cej. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Eliz\u0119 \u0141ubie\u0144sk\u0105 herbu Pomian. W\n\t1830 r. w wyniku zamiany d\u00f3br ze swoj\u0105 matk\u0105 wszed\u0142 w posiadanie\n\t\u017belazkowa, kt\u00f3ry sprzeda\u0142 w 1869 r. zi\u0119ciowi Kazimierzowi\n\tRado\u0144skiemu (m\u0119\u017cowi c\u00f3rki Celiny).<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Izabela\n\turodzona 22 X r. Wysz\u0142a za J\u00f3zefa Kolonn\u0119 Walewskiego, a p\u00f3\u017aniej\n\tpo raz drugi za Francuza Jana Chryzostoma Guillaume, w\u0142a\u015bciciela\n\td\u00f3br Char\u0142upi Wielkiej w okr\u0119gu wielu\u0144skim.<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Marianna\n\twysz\u0142a za Karola Kolonn\u0119 Walewskiego, w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br\n\tParzymiechy w okr\u0119gu wielu\u0144skim.<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">J\u00f3zefa\n\turodzona 21 VIII 1800 r. w \u017belazkowie. Po raz pierwszy wysz\u0142a za\n\tJ\u00f3zefa Fundamenta Kar\u015bnickiego, a po rozwodzie jej m\u0119\u017cem zosta\u0142\n\tw\u0142oski malarz Sylwester Boito z Wenecji.<\/font><\/font><\/p>\n\t<\/li><li><p align=\"justify\" style=\"margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n\t<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Emma\n\turodzi\u0142a si\u0119 w Warszawie w 1798 r. Wysz\u0142a za Romualda\n\tGarczy\u0144skiego. Jej syn odziedziczy\u0142 po swym wuju maj\u0105tek Zbor\u00f3w,\n\tc\u00f3rka za\u015b po\u015blubi\u0142a J\u00f3zefa Jab\u0142kowskiego, wsp\u00f3lnika\n\thandlowego Romana, w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br Cielce.<\/font><\/font><\/p>\n<\/li><\/ol>\n<p align=\"justify\" style=\"margin-top: 0.49cm; margin-bottom: 0.49cm; line-height: 150%\">\n<font face=\"Arial, sans-serif\"><font size=\"2\" style=\"font-size: 11pt\">Dziedzicem\nd\u00f3br Goliszew zosta\u0142 Alfred Radoli\u0144ski, syn Stanis\u0142awa i Malwiny.\nO\u017ceni\u0142 si\u0119 z Ann\u0105 Niemojowsk\u0105 herbu Wierusz, c\u00f3rk\u0105 Kacpra\nNiemojowskiego i Marii z Sokolnickich. W latach osiemdziesi\u0105tych XIX\nwieku wszystkie wymienione wy\u017cej miejscowo\u015bci znajdowa\u0142y si\u0119 w\nobcych r\u0119kach lub byty w\u0142asno\u015bci\u0105 Radoli\u0144skich po k\u0105dzieli.<\/font><\/font><\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia Czasy historyczne Tereny le\u017c\u0105ce na p\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d od Kalisza ju\u017c we wczesnym \u015bredniowieczu (X-XIII w.) odgrywa\u0142y istotn\u0105 rol\u0119 polityczn\u0105 i gospodarcz\u0105. Istnia\u0142o tu wiele osad otwartych (nieobronnych) i sie\u0107 grod\u00f3w os\u0142aniaj\u0105cych Kalisz oraz g\u0142\u00f3wne szlaki komunikacyjne. Obok nich funkcjonowa\u0142y osady s\u0142u\u017cebne, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy \u015bwiadczyli okre\u015blone us\u0142ugi na rzecz ksi\u0119cia i administracji grodowej. Do takich wsi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6993"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6993"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7419,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6993\/revisions\/7419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zelazkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=6993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}